Skip to content
BÀI HỌC TÂY DU KÝ – ĐƯỜNG TAM TẠNG: LỜI KINH CHỈ LÀ CHỮ, NHƯNG HÀNH TRÌNH BIẾN NÓ THÀNH MÁU THỊT
Đạo đức không nằm ở giới điều bất động, triết lý không trú ngụ trong sự biện giải hàn lâm, và Phật pháp vốn chưa từng tồn tại trọn vẹn nơi trang giấy mực đen. Toàn bộ tinh hoa của Đạo, Lý và Pháp chỉ thực sự hiển lộ khi từng con chữ trừu tượng được quăng quật qua muôn dặm trần ai, tôi luyện qua máu, mồ hôi và nước mắt để tái sinh thành sự sống sống động trong từng thớ thịt tâm can.
Người đời nhìn lại mười bốn năm đằng đẵng của ta nơi trời Tây thường chỉ thấy những trận giao tranh kinh thiên động địa của Đồ nhi Ngộ Không, thấy sự phàm tục khôi hài của Bát Giới, sự nhẫn nại lặng lẽ của Ngộ Tĩnh, hay sự bất lực yếu mềm của một kẻ phàm tăng là ta. Thế gian thường truyền tụng nhau rằng Đường Tam Tạng ta chỉ là một khối thịt phàm phu may mắn, đi thỉnh kinh bằng lòng kiên trì mù quáng và sự hộ trì của chư Phật, chư Thần. Nhưng họ đâu hiểu rằng, nếu kinh điển chỉ là những pho sách chép sẵn ngự trên tòa sen Lôi Âm Tự, thì Như Lai chỉ cần một cái phất tay, hay Bồ Tát chỉ cần một niệm là có thể đưa vạn quyển Tam Tạng về thẳng thành Trường An đặt lên bàn ngự của Đường Hoàng. Cớ sao phải bắt một thân xác máu thịt băng qua mười vạn tám ngàn dặm? Cớ sao phải chịu đựng tám mươi mốt nạn tai đến mức da rách thịt mòn, bao lần hồn xiêu phách lạc?
Đó là bởi vì lời kinh ngàn năm, dù là lời kim ngôn ngọc ngữ của Đức Thế Tôn, khi nằm trên giấy vẫn chỉ là những ký tự chết. Giấy là vỏ cây khô, mực là muội than lạnh, chữ là quy ước của cõi nhân gian hữu hạn. Một pho kinh đặt trong tàng kinh các tráng lệ chỉ là một vật thể vô tri. Nó chỉ có thể thức tỉnh, chỉ có thể hóa thành ánh sáng soi rọi tam giới khi có một con người đem toàn bộ sinh mạng hữu hạn này ra để đối chứng, dùng từng bước chân trần đạp lên gai góc hiểm nguy mà nghiệm chứng từng câu kinh, chữ kệ. Hành trình mười vạn tám ngàn dặm ấy không phải là khoảng cách địa lý nối liền Đông Độ với Tây Thiên, mà là khoảng cách giữa cái biết của lý trí và sự chứng ngộ của toàn thân tâm.
Thuở ta còn ở chùa Hóa Độ, khoác áo cà sa gấm, ngồi trên đài cao giảng giải kinh Kim Cương, kinh Pháp Hoa trước hàng ngàn tăng chúng và vương công quý tộc, ta tưởng mình đã thấu triệt đạo mầu. Ta biện luận sắc sảo về Tứ diệu đế, Bát chánh đạo, ta nói về Vô ngã, Vô thường trôi chảy như nước chảy mây trôi. Nhưng than ôi, lúc bấy giờ, Phật pháp trong ta chỉ là một tòa lâu đài bằng khái niệm. Ta hiểu chữ Từ bi nhưng chưa từng đối diện với kẻ muốn băm vằm thịt mình ra làm trăm mảnh để xem ta có khởi tâm oán hận hay không. Ta hiểu chữ Vô úy nhưng chưa từng đứng trước miệng hang quỷ dữ giữa đêm đông tuyết lạnh không một bóng người hộ vệ để biết nỗi sợ sinh tử cấu xé tim can như thế nào. Ta nói về buông bỏ ái dục nhưng chưa từng có một giai nhân tuyệt sắc đem cả vương quyền, nhan sắc và sự chân thành quỳ dưới chân ta cầu xin một ánh nhìn luyến ái. Phật pháp khi ấy chỉ là chữ mượn của Phật, chưa phải là máu thịt của chính ta.
Chỉ đến khi ta bước chân ra khỏi ải Ngọc Môn Quan, bỏ lại sau lưng sự ấm êm của Hoàng thành, sự sùng kính của thiện nam tín nữ, đối diện với sa mạc mênh mông cát bay mù mịt không một giọt nước, ta mới bắt đầu học bài học đầu tiên của kinh điển. Khi cổ họng ta khô cháy như rang, da môi nứt nẻ rỉ máu, từng cơn ảo ảnh chập chờn trước mắt, chữ Khổ trong Tứ diệu đế mới không còn là một mệnh đề triết học. Nó là cơn đau quặn thắt nơi cuống họng, là sức nặng ngàn cân đè lên từng khớp xương, là sự bất lực cùng cực của cái tôi phàm tục. Trong cơn khát cháy bỏng ấy, nếu ta gục ngã và oán thán trời đất, kinh văn sẽ chết rũ theo xác thân ta trên cát. Nhưng chính trong giây phút ranh giới giữa cái sống và cái chết mong manh như sợi tơ, ta nhận ra rằng thân thể này không thuộc về ta, nỗi đau này cũng chỉ là một cảm thọ biến dịch. Khi tâm ta buông bỏ sự bám chấp vào việc phải sống, thì một sự sống siêu việt hơn lại bừng nở. Lời kinh Vô ngã lúc này không còn nằm trong trí nhớ, nó thấm vào từng tế bào đang run rẩy, nâng đỡ đôi chân ta bước tiếp.
Nhiều người chê trách ta nhu nhược, hễ gặp yêu ma là rơi lệ, hễ thấy biến cố là hoang mang. Người đời đứng ngoài cuộc nhìn vào thường thích những hình tượng anh hùng bất khả chiến bại, đao thương bất nhập, vung gậy là dẹp tan muôn trùng nghịch cảnh như Tôn Ngộ Không. Nhưng họ quên rằng, Tôn Ngộ Không là hóa thân của Tâm Vượn, của thần thông, trí tuệ và sự dũng mãnh sơ khai, còn ta đại diện cho Thân Phàm, cho bản tính người nguyên sơ nhất với đầy đủ những yếu hèn, sợ hãi và giới hạn. Một bậc giác ngộ không phải là kẻ sinh ra đã là một tảng đá vô cảm trước hiểm nguy, mà là kẻ mang thân xác yếu mềm đầy sợ hãi nhưng vẫn kiên định tiến về phía trước. Từng giọt nước mắt ta rơi trên hành trình không phải là sự hèn nhát, mà là sự cọ xát tột cùng giữa xác thịt trần gian và lý tưởng giải thoát.
Kinh văn dạy ta về lòng Từ bi vô lượng, dạy ta coi chúng sinh như con đỏ, không phân biệt bạn thù. Nhưng nói thì dễ, thực hành mới là muôn vàn thống khổ. Khi đứng trước Bạch Cốt Tinh ba lần biến hóa để lừa gạt, mắt thịt của ta không nhìn thấu được yêu khí như hỏa nhãn kim tinh của Ngộ Không. Nhưng cái nhìn của ta không phải là cái nhìn của sự ngu muội mù quáng, mà là cái nhìn của một tâm nguyện từ bi không muốn bỏ sót một sinh linh nào. Thà rằng ta bị lừa, thà rằng ta phải chịu đòn roi hiểm nguy, còn hơn là ta vung một cây gậy đập chết một con người vô tội chỉ vì sự nghi ngờ. Khi Ngộ Không thẳng tay đánh chết lũ cướp trên đường, lòng ta đau như cắt. Ta niệm Khẩn cô nhi chú không phải vì ghét bỏ đồ nhi, mà vì ta thấy trong hành động sát phạt ấy một mầm mống của sự kiêu ngạo và tàn nhẫn. Nếu để đến được Tây Thiên lấy kinh cứu vớt chúng sinh mà ta phải giẫm đạp lên xác chết của muôn loài, biến tâm mình thành hung bạo, thì pho kinh ấy lấy về để làm gì? Lời kinh Từ bi cấm sát sinh khi ấy buộc ta phải trả giá bằng những cuộc xung đột nội tâm nghiệt ngã nhất, bằng sự rạn nứt tình thầy trò, bằng việc chấp nhận bị hiểu lầm và cô độc. Từ bi không phải là một danh từ êm ái, nó là một cuộc đại phẫu xẻ dọc tâm hồn để loại bỏ hạt mầm bạo lực và định kiến.
Rồi khi đi qua Nữ Nhi Quốc, cửa ải ái dục mở ra dịu dàng như một khúc ca mà hiểm độc hơn vạn ngàn đao kiếm của yêu ma. Nữ vương kiều diễm, quyền uy tột đỉnh, đem trọn vẹn tình yêu thuần khiết và ngai vàng dâng hiến cho ta. Nàng không dùng bùa phép, không dùng móng vuốt, nàng chỉ dùng một đôi mắt chứa chan ân tình và lời thề nguyền son sắt. Người đời ai cũng muốn có được vinh hoa và tình ái trọn vẹn, đó là bản năng sâu dày nhất của muôn kiếp luân hồi. Đứng trong cung điện nguy nga, hương thơm ngào ngạt, đối diện với tấm chân tình ấy, thân xác ta cũng là một người đàn ông bằng xương bằng thịt, tim ta há chẳng từng rung động? Lời kinh Sắc bất dị không, không bất dị sắc trong Bát Nhã Tâm Kinh lúc này không còn là một câu khẩu quyết để tụng cho suông miệng. Nếu ta chỉ trốn chạy bằng sự ghê tởm hay sợ hãi đàn bà, ấy là ta vẫn còn bị trói buộc bởi tướng sắc tướng ái. Ta phải nhìn thẳng vào vẻ đẹp ấy, nhìn thẳng vào tình yêu ấy, thấu suốt tận cùng sự mong manh, vô thường của nó, và nhận ra rằng có một đại nguyện lớn hơn tình cảm lứa đôi đang vẫy gọi. Giọt mồ hôi ướt đẫm lưng áo ta trong đêm chia tay ở Nữ Nhi Quốc chính là lúc chữ Ái dục được đốt cháy, hóa thành ngọn lửa của Bồ Đề tâm. Chữ Không trong kinh điển đã biến thành máu thịt khi ta chắp tay cúi đầu tạ từ người con gái ấy, bước lên ngựa mà lòng không vướng bận oán hờn, chỉ chan chứa một niềm thương cảm bao la cho kiếp nhân sinh chìm đắm trong lưới tình.
Phật pháp còn là bài học về sự chuyển hóa và hòa hợp. Bốn thầy trò ta, cùng con Bạch Long Mã, kỳ thực là một bản thể phân mảnh của một con người đang trên đường tu tập. Ngộ Không là Tâm, sắc sảo, tài ba, nhưng ngông cuồng, phóng túng, dễ rơi vào tà kiến nếu không có giới luật kềm tỏa. Bát Giới là Thân, là Dục vọng, ham ăn, mê ngủ, lười biếng, tham lam, nhưng lại chân thật và gần gũi với đời thường. Ngộ Tĩnh là Tính, là sự Trầm tĩnh, nhẫn nhục, gánh vác, nhưng đôi khi bảo thủ và thiếu tính sáng tạo. Bạch Long Mã là Ý, là nguồn năng lượng sinh lực bền bỉ chuyên chở toàn bộ tiến trình. Ta, Đường Tam Tạng, là Ý chí, là Niềm tin, là Định hướng tâm linh tối thượng. Mười bốn năm đi bên nhau, biết bao lần bất hòa, bao lần muốn rã đám, bao lần ngờ vực lẫn nhau. Biến lời kinh Lục hòa từ chữ nghĩa thành máu thịt chính là quá trình dung nhiếp bốn mảnh tâm thức xung đột ấy thành một khối kim cương bất hoại. Ta phải học cách bao dung sự thô thiển của Bát Giới, kiềm chế sự nóng nảy của Ngộ Không, nâng đỡ sự trầm lặng của Ngộ Tĩnh, và giữ vững niềm tin sắt đá trước mọi cám dỗ. Không có sự cọ xát nghìn ngày ấy, làm sao ta hiểu được thế nào là Nhất tâm? Kinh điển dạy về sự Nhất như, nhưng nếu không sống cùng những tính cách trái ngược nhau đến tận cùng, thì sự Nhất như ấy mãi mãi chỉ là một khái niệm trừu tượng, sáo rỗng.
Mỗi một kiếp nạn trên đường thỉnh kinh là một tầng tâm thức u tối mà ta buộc phải dùng chính sinh mạng mình để thắp sáng. Khi ta bị rơi vào Động Không Đáy, đó là lúc ta phải đối diện với lòng tham không đáy của chính mình. Khi ta gặp Tỳ Bà Tinh với nọc độc bọ cạp, đó là sự thử thách của những cay nghiệt, sân hận hiểm sâu. Khi gặp Lục Nhĩ Mĩ Hầu, đó là sự hoang mang tột độ của cái Tâm bị phân liệt, thật giả bất phân, bản ngã đối đầu với bản ngã. Không có một tai ương nào là ngẫu nhiên, không có một con yêu quái nào tự nhiên xuất hiện. Chúng đều là những kết tinh của nghiệp lực, là những bài kiểm tra sống còn mà không một văn tự nào có thể thay thế được. Đọc một ngàn lần lời dạy về xả ly sân hận không bằng một lần bị yêu quái trói trên cột đồng nung nóng mà tâm vẫn giữ được sự bình thản, không khởi niệm oán thù. Đọc vạn lần lời dạy về bố thí không bằng một lần sẵn sàng đem thân xác này dâng cho cọp đói hay yêu ma nếu điều đó thực sự giúp chúng dứt trừ nghiệp chướng và thức tỉnh Phật tính.
Chính trên con đường đầy gai góc ấy, thân xác ta dần dần biến đổi. Bàn chân ta chai sạn qua hàng ngàn dặm đường đất đá, làn da ta sạm đen vì nắng gió sa mạc, đôi mắt ta trũng sâu vì những đêm dài thức trắng tụng kinh nơi miếu hoang lạnh lẽo. Nhưng bên trong lớp vỏ phàm phu tơi tả ấy, một sự chuyển hóa kỳ diệu đã diễn ra. Từng chữ của kinh Bát Nhã không còn là những ký tự nằm ngoài tâm trí, chúng đã hòa tan vào dòng máu đỏ đang cuộn chảy trong huyết quản, chúng trở thành nhịp đập của trái tim, thành hơi thở ra vào trong lồng ngực. Ta không còn nhớ kinh điển như một kẻ học thuộc lòng, mà chính hành vi, cử chỉ, ý nghĩ của ta trong từng khoảnh khắc đã tự nhiên khế hợp với tinh thần của kinh điển. Ta đã trở thành kinh điển sống.
Khoảnh khắc vĩ đại và chấn động nhất trong toàn bộ cuộc đời thỉnh kinh của ta không phải là lúc bước chân vào Lôi Âm Cự, diện kiến ngàn vạn chư Phật rực rỡ hào quang, mà là khoảnh khắc ta bước xuống bến đò Lăng Vân Độ. Đứng trước dòng sông cuồn cuộn sóng dữ, nhìn thấy con thuyền không đáy của Tiếp Dẫn Đạo Nhân trôi lững lờ trên mặt nước, Ngộ Không đã đẩy ta một cái. Ta rơi xuống nước, hoảng hốt, chới với trong giây lát, rồi bỗng thấy một thi thể trôi dạt theo dòng nước xiết xuôi về hạ lưu.
Ngộ Không reo lên chúc mừng ta, Bát Giới và Ngộ Tĩnh cũng hân hoan vỗ tay. Nhìn cái xác phàm của chính mình trôi đi, ta mới ngộ ra chân lý tột cùng của đạo Phật. Cái thân xác mà ta đã từng nâng niu, từng lo sợ nó bị yêu ma ăn thịt, từng chịu bao đói khát, lạnh lẽo, nhục nhã suốt mười bốn năm qua, cuối cùng cũng phải buông bỏ. Toàn bộ hành trình gian khổ ấy không phải để tôn vinh cái thân xác này, mà là dùng cái thân xác này làm chiếc thuyền bè mượn tạm, đưa tâm thức vượt qua bờ mê bến giác. Khi chiếc bè đã hoàn thành sứ mệnh, nó phải được trả lại cho dòng nước. Nếu không có mười bốn năm đem thân xác ấy ra chịu đựng phong trần, nếu không biến từng câu kinh thành máu thịt để nuôi dưỡng tuệ giác, thì làm sao ta có đủ dũng khí và định lực để mỉm cười nhìn xác thân mình trôi đi mà tâm không một gợn kinh hãi, tiếc nuối?
Và bài học tối thượng về lời kinh chỉ là chữ nghĩa đã được hiển lộ một cách trần trụi và thâm sâu nhất khi A Nan và Ca Diếp trao cho chúng ta những bộ kinh vô tự, những trang giấy trắng tinh không một nét mực. Bát Giới và Ngộ Không nổi giận, cho rằng chư tôn giả lừa gạt, vội vã quay lại Lôi Âm Tự khiếu nại trước Phật Tổ Như Lai. Nhưng Đức Thế Tôn chỉ mỉm cười từ bi. Người bảo rằng kinh trắng mới thực sự là chân kinh, chỉ vì chúng sinh nơi Đông Độ ngu muội, căn cơ thấp kém, không thể hiểu được cái đạo lý không lời ấy nên mới cần trao cho loại kinh có chữ.
Khi cầm những pho kinh trắng không một nét mực trên tay, ta đã rúng động tận cùng tâm can. Ta hiểu rằng, toàn bộ mười bốn năm qua, từng giọt máu rỉ ra nơi bàn chân rách nát, từng giọt mồ hôi rơi trên cát bỏng Hỏa Diệm Sơn, từng giọt nước mắt xót thương chúng sinh trong ngục tối yêu ma, từng nhịp thở kiên định vượt qua gió tuyết, tất cả những thứ đó chính là Mực. Và toàn bộ vạn dặm non sông, muôn trùng kiếp nạn, thân tâm của bốn thầy trò ta chính là Giấy. Chúng ta đã tự tay viết nên một bộ Chân Kinh sống động của riêng mình bằng chính máu thịt và sự sống của bản thân trước khi đến được Linh Sơn. Bộ kinh vô tự ấy đã được khắc sâu vào Pháp giới, không một ngọn lửa nào có thể thiêu rụi, không một dòng nước nào có thể cuốn trôi, không một thời gian nào có thể làm phai mờ.
Nếu ta chỉ nhận những pho kinh có chữ rồi quay về Trường An, ta sẽ chỉ là một người vận chuyển sách, một kẻ mang vác văn tự thuê cho nhà Phật. Chữ nghĩa dù có thánh thiện đến đâu, nếu không được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm sống, nó sẽ biến thành giáo điều khô cứng. Nó sẽ trở thành công cụ cho những kẻ thích tranh biện, thành bình phong cho những kẻ đạo đức giả, thành gông cùm trói buộc tâm thức con người vào những định kiến tôn giáo hẹp hòi. Kinh có chữ chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng, nếu người ta chỉ chăm chăm nhìn vào ngón tay, người ta sẽ vĩnh viễn không thấy được ánh sáng của trăng rằm. Mười bốn năm thỉnh kinh chính là hành trình đập tan sự bám chấp vào ngón tay ấy, để ta có thể trực nhận vầng trăng giác ngộ hiện hữu trong từng hơi thở trần gian.
Trở về Trường An, đứng trước Hoàng đế Đường Thái Tông và muôn ngàn bá tánh đang quỳ lạy nghênh đón kinh điển, ta nhìn vạn quyển kinh thư sáng rực rỡ mà lòng phẳng lặng như mặt hồ mùa thu. Ta biết rằng trách nhiệm thực sự của ta lúc này mới bắt đầu. Dịch kinh, truyền bá kinh điển không đơn thuần là chuyển ngữ từ tiếng Phạn sang tiếng Hán, không phải là sự sao chép máy móc của một nhà ngôn ngữ học. Mỗi một chữ Hán ta đặt xuống trang giấy dịch thuật phải được thấm đẫm trải nghiệm của mười vạn tám ngàn dặm gió sương. Khi ta viết chữ Nhẫn, chữ ấy phải mang sức nặng của những ngày chịu nhục nhã nơi động quỷ. Khi ta viết chữ Bi, chữ ấy phải ấm nóng tình thương ta đã dành cho những linh hồn lầm lạc trên đường. Khi ta viết chữ Tuệ, chữ ấy phải rực sáng sự tỉnh thức ta đã tìm thấy nơi bờ sông Lăng Vân.
Ta truyền kinh cho hậu thế không phải để họ biến đạo Phật thành một mớ lý thuyết để tụng niệm cầu tài, cầu lộc, cầu bình an một cách ích kỷ. Ta muốn họ hiểu rằng, mỗi một con người sinh ra trên cõi đời này đều là một Đường Tam Tạng đang mang trên vai một sứ mệnh thỉnh kinh của riêng mình. Cuộc đời của mỗi người chính là một hành trình Tây Du thu nhỏ. Những khó khăn, nghịch cảnh, bệnh tật, phản bội, mất mát mà họ gặp phải trong đời thường chính là tám mươi mốt nạn tai. Những tham lam, giận dữ, si mê, sợ hãi trong tâm trí họ chính là lũ yêu ma quỷ quái đang chực chờ nuốt chửng linh hồn họ.
Nếu họ chỉ biết trốn trong chùa chiền, chỉ biết lần chuỗi tụng kinh mà không dám dấn thân vào cuộc đời, không dám đối diện với những cám dỗ và đau khổ của kiếp người, thì kinh Phật đối với họ mãi mãi chỉ là những xấp giấy vô hồn. Họ sẽ không bao giờ tìm thấy Linh Sơn. Linh Sơn không nằm ở phương Tây xa xôi nghìn trùng, Linh Sơn ngự trị ngay dưới chân của người dám bước đi, ngự trị trong trái tim của người dám đem sinh mạng mình ra để sống trọn vẹn với từng giá trị của sự thật, của tình thương và sự giải thoát.
Đạo đức chân chính không phải là những quy tắc cứng nhắc được ép buộc từ bên ngoài, mà là sự bộc lộ tự nhiên của một tâm hồn đã kinh qua muôn vàn thử thách mà vẫn giữ được sự thuần khiết. Triết lý thâm sâu không phải là những mê hồn trận của ngôn từ trừu tượng, mà là sự thấu suốt bản chất của sự sống sau khi đã đi qua tận cùng của đau thương. Và Phật pháp rốt ráo không phải là một tôn giáo để sùng bái, mà là con đường thực hành sống động, nơi con người dám dùng chính máu thịt mình để biến đổi vô minh thành giác ngộ.
Trải qua muôn dặm đường trần, nhìn lại tất cả, ta thấy biết ơn từng hòn đá đã làm ta vấp ngã, từng cơn bão tuyết đã làm ta cóng lạnh, từng con yêu quái đã từng dọa giết ta, và từng giọt nước mắt ta đã rơi trên lưng ngựa Bạch Long. Không có những thứ ấy, lời kinh của Đức Thế Tôn sẽ mãi mãi ngủ yên trong sự uy nghiêm lạnh lẽo của tàng kinh các. Chính cát bụi trần gian đã đánh thức lời kinh. Chính máu huyết phàm nhân đã hà hơi thổi ngọn lửa sống vào văn tự.
Hỡi những ai đang lật từng trang kinh điển hay đang lần giở từng trang sách của cuộc đời mình, hãy nhớ rằng con chữ chỉ là một lời mời gọi, một tấm bản đồ thô sơ vẽ trên mặt giấy. Đừng dừng lại ở việc chiêm ngưỡng tấm bản đồ ấy. Hãy xếp nó lại, đặt nó vào sâu thẳm tâm can, mang đôi giày rách vào và bắt đầu cất bước. Hãy để cho gió bụi của cuộc đời thử thách niềm tin của bạn, để cho những vết thương làm sáng tỏ lòng kiên định của bạn, và để cho tình yêu thương làm tan chảy mọi ranh giới của sự hẹp hòi. Khi bạn dám dấn thân đem toàn bộ sự sống của mình ra để đối chứng với chân lý, bạn sẽ nhận ra rằng không có con đường nào dẫn đến sự giác ngộ, bởi vì chính hành trình bạn đang đi với trọn vẹn máu thịt và tâm hồn tỉnh thức, đã là sự giác ngộ tối thượng rồi.
#TayDuKy #DuongTamTang #BaiHocCuocSong #TrietLyNhanSinh #PhatPhap #GiacNgo
