Skip to content
Đó là những năm tháng mòn mỏi dưới chân núi Kỳ Sơn, khi tiếng trống trận chìm vào sương lạnh, khi người mang trên mình bộ khăn nhiễu áo bào thâm ấy chỉ còn lại tiếng thở dài đứt quãng nhìn về phương Bắc. Sáu lần xuất sư là sáu lần dốc cạn sinh lực của một triều đại, là hành trình bi tráng của một con người đem thân phàm phu chống lại thiên mệnh xoay vần.
Đứng ở khoảng lặng này của cuộc đời, nhìn lại những trang sách cũ, người ta thường hay bàn nhiều về mưu kế, về sự tính toán tinh vi của những cái đầu lớn trên bàn cờ chính trị. Thế nhưng, khi đã trải qua đủ những đợt sóng ngầm của quyền lực, đã từng đặt bút định đoạt số phận của bao con người và chứng kiến biết bao đế chế sụp đổ chỉ sau một đêm, thứ khiến tôi dừng lại lâu nhất không còn là thắng thua trong binh pháp. Tôi nhìn thấy ở đó một lớp lang sâu kín hơn, một thứ năng lượng tối thượng có thể chi phối toàn bộ tâm trí, thể xác và linh hồn của một con người cho đến hơi thở cuối cùng. Đó là sức mạnh của một lý tưởng lớn.
Nhìn bề ngoài, sáu lần ra Kỳ Sơn của Gia Cát Lượng là một sự cố chấp đến mức cực đoan. Bất cứ một nhà lý trí lạnh lùng nào đứng ở góc độ thực tế lúc bấy giờ cũng sẽ nhận ra đó là một canh bạc cầm chắc phần thua. Nước Thục thì nhỏ bé, nhân tài tàn lụi, lương thảo khó khăn, đường xa hiểm trở. Ngược lại, nhà Ngụy mạnh như hổ đói chợp mắt, nguồn lực vô tận, nhân tài lớp lớp. Đánh Ngụy lúc này chẳng khác nào châu chấu đá xe, lấy trứng chọi đá. Một kẻ mưu mô thâm trầm thực thụ sẽ chọn cách thủ thế, an dân, dưỡng sức, tận hưởng phần đời còn lại trong sự bình yên của vùng đất Ích Châu hiểm trở. Tại sao một bậc trí giả tinh tường như Khổng Minh lại không thấy điều đó? Ông thấy chứ, thậm chí ông còn thấy rõ hơn bất kỳ ai hết. Nhưng tại sao ông vẫn làm? Vẫn kiên can chấp nhất bước chân ra chiến trường, dẫu biết rằng trước mặt chỉ là sự bào mòn của thời gian và sự bất lực của nhân sự trước thiên cơ?
Đó chính là lúc cái gọi là lý tưởng lớn can thiệp vào vận mệnh con người. Khi một mục đích sống đã được nâng lên tầm vóc của một đức tin, nó sẽ vượt qua khỏi mọi sự tính toán thiệt hơn của lý trí thông thường. Đối với Gia Cát Lượng, việc phục hưng nhà Hán không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị được giao phó trên Long Trung đối sách thuở nào, cũng không phải là món nợ ân tình trả cho Lưu Bị ở lều tranh. Nó đã trở thành căn cước tồn tại của chính ông. Nếu không có lý tưởng ấy, ông chỉ là một ẩn sĩ làm ruộng câu cá qua ngày. Khi đã nhận lấy sứ mệnh đó, từng hơi thở, từng nhịp đập trái tim của ông đều bị trói buộc vào một ngọn lửa không bao giờ tắt. Ngọn lửa ấy thiêu đốt sức khỏe của ông, vắt kiệt tâm can ông qua từng bản Biểu dâng lên trước lúc xuất quân, nhưng đồng thời nó cũng ban cho ông một nguồn năng lượng tinh thần vĩ đại mà không một loại thuốc tiên nào sánh được.
Nhìn sâu vào bản chất của những kế hoạch vĩ đại, người ta thường lầm tưởng rằng con người điều khiển lý tưởng. Nhưng thực chất, ở một tầng mức cao hơn, lý tưởng mới là thứ điều khiển con người. Một khi tâm trí đã bị neo giữ bởi một khát vọng lớn lao, con người ta sẽ tự động miễn dịch với những cám dỗ tầm thường của sự an nhàn, danh lợi nhỏ nhoi hay nỗi sợ hãi cái chết. Sáu lần ra Kỳ Sơn không phải là sự mê muội của một tướng quân già, mà là một sự tự nguyện dâng hiến triệt để. Ông biết rõ cơ hội thành công là vô cùng mong manh, giống như mò kim đáy bể, nhưng ông vẫn làm bởi vì đối với một tâm hồn lớn, việc không hành động vì lý tưởng còn đáng sợ hơn cái chết trên sa trường. Đó là sự cô độc đỉnh cao của kẻ mang trọng trách cứu rỗi một thời đại đã ngã ngựa. Sự cô độc ấy khiến ông phải tự mình quyết định mọi thứ, tự mình gánh vác mọi lầm lỗi, tự mình nuốt trôi những giọt nước mắt cay đắng khi nhìn thấy những đồng đội lần lượt ra đi và thời gian thì không dung tha một ai.
Ngẫm lại chặng đường đời của chính mình, tôi hiểu rất rõ cái sức nặng ngàn cân của một định hướng lớn. Khi một người đã leo lên đến những nấc thang cao nhất của danh vọng và quyền lực, tiền tài hay địa vị không còn là thứ có thể tạo ra dù chỉ một chút gợn sóng trong tâm kan. Thứ duy nhất giữ cho con người ta tiếp tục tỉnh táo, tiếp tục bước đi qua những đêm dài đằng đẵng của sự mưu tính và áp lực chính là một hệ giá trị cốt lõi, một niềm tin sâu sắc vào điều mình đang theo đuổi. Những kẻ chỉ biết luồn cúi, mưu tính từng chút lợi ích trước mắt, hay những kẻ buông xuôi phó mặc cho dòng đời đưa đẩy, dù có nắm trong tay quyền lực to lớn đến đâu thì bên trong vẫn là một cỗ máy trống rỗng. Họ sợ hãi cái chết, sợ hãi sự mất mát, và quan trọng nhất, họ không biết mình sống vì điều gì. Còn những người mang trong mình một lý tưởng lớn, họ có một sự bình thản đến đáng sợ trước nghịch cảnh. Họ nhìn thất bại không phải là dấu chấm hết, mà chỉ là một nốt trầm trong bản giao hưởng lớn của cuộc đời. Thậm chí, cái chết đối với họ cũng chỉ là một sự giải thoát nhẹ nhàng khi đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh được giao phó.
Nhìn rộng ra trong cuộc sống hàng ngày, trong cách ứng xử, trong công việc và đặc biệt là trong thế giới kinh doanh khắc nghiệt, bài học về lý tưởng lớn của Khổng Minh vẫn giữ nguyên vẹn giá trị thực tiễn sâu sắc.
Trong cuộc sống, phần lớn chúng ta thường hay mắc kẹt trong những vụn vặt tầm thường. Chúng ta tranh chấp từng lời ăn tiếng nói, dằn vặt vì những tổn thương nhỏ nhặt, hay hoảng loạn khi kế hoạch cá nhân chệch hướng vài bước chân. Đó là bởi vì chúng ta thiếu một lý tưởng đủ lớn để làm điểm tựa cho tâm hồn. Khi tâm trí bạn nhỏ bé, thì một cơn gió nhẹ cũng đủ làm thành bão táp. Nhưng khi bạn có một lý tưởng lớn, một mục đích sống rõ ràng và cao đẹp, những cay đắng, tị hiềm hay tiểu tiết ngoài kia tự khắc trở nên mờ nhạt. Bạn sẽ nhìn mọi người với ánh mắt độ lượng hơn, bởi bạn hiểu rằng họ cũng đang vật lộn với những nỗi sợ hãi và sự ích kỷ tầm thường của chính họ. Sự rộng rãi trong tâm hồn không đến từ bản tính hiền lành bẩm sinh, mà đến từ việc bạn đã phóng tầm nhìn của mình ra xa hơn rất nhiều so với những lợi ích trước mắt.
Trong ứng xử và quản trị con người, việc thấu hiểu sức mạnh của lý tưởng chính là thứ vũ khí tối thượng của một nhà lãnh đạo tầm cỡ. Những kẻ dùng tiền tài hay quyền lực để mua chuộc lòng người chỉ có thể thu phục được dạ dày và thể xác, chứ không bao giờ chạm tới được linh hồn của kẻ sĩ. Để khiến người khác tận tâm tận lực, sẵn sàng sát cánh cùng bạn đi qua giông bão, bạn phải cho họ thấy một tầm nhìn, một lý tưởng lớn lao mà họ cảm thấy tự hào khi được là một phần trong đó. Triều đại nhà Hán của Lưu Bị dẫu đã suy vi, nhưng nhờ có ngọn cờ "phúc hưng Hán thất" mà biết bao hiền tài như Khổng Minh, Quan Vũ, Trương Phi đã dâng hiến cả cuộc đời mà không một lời oán thán. Trong kinh doanh hiện đại cũng vậy, những doanh nghiệp trường tồn qua hàng thập kỷ không bao giờ chỉ bán sản phẩm hay kiếm tiền thuần tuý. Họ bán một sứ mệnh, một niềm tin, một giá trị thay đổi thế giới. Khi khách hàng và nhân viên tin vào lý tưởng đó, họ sẽ trở thành những sứ giả trung thành nhất, sẵn sàng tha and thứ cho những vấp váp tạm thời và cùng doanh nghiệp đi đến tận cùng của sự phát triển.
Bàn về công việc và sự nghiệp cá nhân, sự kiên định của Khổng Minh nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự tập trung và lòng trung kiên đối với mục tiêu dài hạn. Xã hội hiện đại ngập tràn những sự xao lãng. Người ta dễ dàng thay đổi mục tiêu chỉ sau vài tháng không thấy kết quả, dễ dàng từ bỏ con đường khó khăn để chạy theo những con đường tắt đầy hoa thơm cỏ lạ. Nhưng sự vĩ đại chưa bao giờ được tạo ra từ sự hời hợt và cả thèm chóng chán. Một người muốn đạt được thành tựu đỉnh cao trong lĩnh vực của mình phải chấp nhận sự cô độc, phải biết mài giũa ý chí qua từng ngày tháng lặp đi lặp lại những công việc nhàm chán nhưng cốt lõi. Sáu lần ra Kỳ Sơn là sự lặp lại của những cuộc hành quân gian khổ, nhưng mỗi lần xuất quân là một lần hoàn thiện hơn ý chí và tư duy chiến lược. Thành công không phải là việc bạn nhảy vọt từ đỉnh núi này sang đỉnh núi khác, mà là việc bạn kiên trì leo lên cùng một ngọn núi dù biết rằng đường đi vô cùng trắc trở và có thể gục ngã bất cứ lúc nào.
Nhìn lại những năm tháng đã qua của chính mình, tôi mỉm cười nhẹ khi nghĩ đến hình ảnh Gia Cát Lượng trên chiếc xe lăn bằng gỗ, tay cầm quạt lông hạc, đôi mắt sáng quắc nhìn về phía Bắc trong buổi hoàng hôn của nhà Thục. Ông đã thua trong ván cờ thiên hạ, nhưng ông đã thắng tuyệt đối trong ván cờ của chính cuộc đời mình. Ông đã sống trọn vẹn, đã cháy hết mình vì một niềm tin không gì lay chuyển được. Đó mới là ý nghĩa thực sự của sự tồn tại. Con người sinh ra không phải để tìm kiếm một sự an toàn tầm thường rồi chết đi trong quên lãng, mà là để dùng phần đời ngắn ngủi của mình thắp lên một ngọn lửa, dẫu biết rằng nó sẽ lụi tàn theo thời gian, nhưng ít ra ánh sáng của nó đã từng rọi sáng cả một khoảng trời tối tăm.
Một lý tưởng lớn có thể dẫn dắt cả đời người, và khi bạn đã tìm thấy lý tưởng ấy, hãy dấn thân vào nó với tất cả sự khôn ngoan, lòng dũng cảm và sự thâm trầm của một kẻ đã nhìn thấu sinh tử. Lúc đó, mọi thắng thua của cuộc đời này sẽ đều trở thành mây bay gió thoảng, chỉ còn lại sự tĩnh lặng và kiêu hãnh của một tâm hồn lớn đã đi đến tận cùng con đường mình đã chọn.
