Skip to content
Chủ nghĩa Khắc kỷ (Stoicism) trong kinh doanh: Ấn tượng về con người: tuyển dụng theo cảm giác (217)
Tuyển dụng nhân sự cấp cao hay đội ngũ cốt lõi thường bị chi phối bởi những ấn tượng ban đầu chưa qua kiểm định, nơi cảm giác hợp gu lấn át năng lực tư duy hệ thống và sự thật khách quan.
Chúng ta vẫn thường tự hào về cái gọi là trực giác lãnh đạo, khả năng đọc vị con người chỉ sau mười lăm phút phỏng vấn đầu tiên, hay sự đồng điệu kỳ lạ trong một bữa trưa định mệnh. Đó là thứ âm nhạc du dương phát ra từ bộ não khi nó tìm thấy sự quen thuộc, một phản ứng sinh học tự nhiên trước những tín hiệu bề nổi như cách một ứng viên mỉm cười, ngữ điệu tự tin, hay danh sách những công ty cũ từng in trên CV. Nhưng trong quản trị, sự đồng điệu ấy thường chỉ là một cái bẫy tinh vi do chính sự lười biếng nhận thức dựng lên. Bản năng không phải là năng lực phán đoán chiến lược; nó chỉ là tiếng vang của những định kiến chưa được thanh lọc.
Khi một nhà sáng lập hay một giám đốc tài chính ngồi đối diện với ứng viên, bộ não ngay lập tức tạo ra một chuỗi hình ảnh, một lớp sương mù của ấn tượng ban đầu mà triết học cổ đại gọi là phantasia. Lớp sương này không mang tính sự thật; nó chỉ là sản phẩm của cảm xúc, sự mệt mỏi từ cuộc họp trước, hoặc khao khát tìm thấy một vị cứu tinh cho dự án đang chậm tiến độ. Thói quen nguy hiểm nhất của ghế nóng không phải là tính sai dòng tiền, mà là việc trao quyền phán đoán cho cái gọi là linh cảm. Linh cảm ấy bảo rằng người này rất có khí chất, rất nhiệt huyết, rất phù hợp với văn hóa công ty. Ta gật đầu, ta đồng thuận với ấn tượng đó mà không hề đưa nó lên bàn mổ của sự hoài nghi lý tính để xem xét dưới ánh sáng của dữ liệu và hệ thống kiểm soát rủi ro.
Một bản CV dày dặn với những danh xưng mĩ miều không khác gì một bản báo cáo tài chính được trang điểm kỹ lưỡng để che giấu những khoản lỗ tiềm ẩn. Nếu không bóc tách từng lớp ấn tượng ban đầu bằng những câu hỏi gai góc về cách họ xử lý thất bại hệ thống, cách họ đối diện với áp lực dòng tiền, hay cách họ quản trị cái tôi khi chiến lược sụp đổ, chúng ta đang mua sự an tâm giả tạo bằng tiền lương của doanh nghiệp. Tuyển dụng theo cảm giác giống như việc bắt dao rơi trên thị trường chứng khoán chỉ vì biểu đồ trông có vẻ đẹp mắt vào lúc hoàng hôn. Đó không phải là tầm nhìn; đó là canh bạc dựa trên cảm xúc nhất thời của người cầm quỹ.
Hệ lụy của việc chấp nhận ấn tượng đầu tiên mà không qua kiểm định không bao giờ dừng lại ở một buổi thử việc thất bại. Nó tạo ra một vết nứt âm ỉ trong cấu trúc vận hành. Khi những cá nhân được tuyển bằng cảm giác bước vào hệ thống, họ mang theo sự bất định của những xung đột ngầm, sự thiếu hụt về năng lực tư duy cốt lõi và khả năng gánh chịu áp lực thực chiến thấp. Đến khi khủng hoảng ập đến, khi thị trường biến động và dòng tiền thắt chặt, những ấn tượng hào nhoáng ban đầu bốc hơi, để lại một khoảng trống mênh mông trong đội ngũ lãnh đạo. Lúc đó, chi phí để sửa chữa một quyết định tuyển dụng sai lầm lớn gấp nhiều lần biên độ lợi nhuận của cả một quý.
Sự tỉnh táo của một người điều hành nằm ở khả năng dừng lại một nhịp trước khi đưa ra cái gật đầu định mệnh. Khoảng cách giữa việc bị thuyết phục bởi một bề ngoài hoàn hảo và việc thấu hiểu năng lực thực chất nằm ở lòng dũng cảm tự ngược đãi bản thân qua những nghi vấn. Ta phải tự hỏi liệu sự thiện cảm này đến từ năng lực thực thi của họ hay từ sự xoa dịu cái tôi đang mệt mỏi của chính mình? Liệu ta đang tìm kiếm một đồng nghiệp sắc bén cho hệ thống hay một kẻ đồng lõa ngọt ngào cho những ảo tưởng chiến lược?
Cho đến khi nào phòng họp còn ngập tràn những cái bắt tay vội vã dựa trên cảm giác hợp gu, thì những cuộc khủng hoảng nội bộ vẫn sẽ tiếp tục tái diễn như một thứ thuế phải nộp cho sự thiếu kỷ luật trong nhận thức. Liệu doanh nghiệp của bạn đang được vận hành bằng những bộ lọc dữ liệu khắc nghiệt, hay đang được định hình bởi những cái gật đầu ngẫu hứng sau một ly cà phê buổi sáng?
#Stoicism #QuanTri #NhanSu #LanhDao #TuDuyHeThong