Tài chính/Kế toán: Tính giá giao dịch (transaction price). (0258)

CHÀO CẢ NHÀ. HÔM NAY CHÚNG TA LẠI CÙNG NHAU MỔ XẺ MỘT KHÍA CẠNH CỰC KỲ THÚ VỊ VÀ ĐẦU NÃO CỦA CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ IFRS 15 VỀ DOANH THU. ĐẶC BIỆT LÀ TRONG KHUÔN KHỔ CÁCH TRIỂN KHAI (SOP THỰC CHIẾN) TẠI DOANH NGHIỆP CỦA CHÚNG TA. NẾU CÁC ANH CHỊ ĐÃ THEO DÕI CÁC CHỦ ĐỀ TRƯỚC VỀ VIỆC XÁC ĐỊNH HỢP ĐỒNG (BƯỚC 1) VÀ XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ THỰC HIỆN (BƯỚC 2), THÌ HÔM NAY CHÚNG TA SẼ BƯỚC SANG BƯỚC THỨ BA: XÁC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH (TRANSACTION PRICE). ĐÂY KHÔNG CHỈ LÀ MỘT BƯỚC TÍNH TOÁN ĐƠN THUẦN MÀ NÓ LÀ CẢ MỘT NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC TRONG VIỆC LƯỢNG HÓA NHỮNG GÌ CHÚNG TA THỰC SỰ KỲ VỌNG THU ĐƯỢC TỪ KHÁCH HÀNG. NÓ LÀ TRÁI TIM CỦA VIỆC GHI NHẬN DOANH THU ĐÚNG VÀ CHẮC CHẮN!

THÂN BÀI: TÍNH GIÁ GIAO DỊCH (TRANSACTION PRICE)

CÁI TÊN CÓ VẺ DỄ HIỂU NHỈ? TÍNH GIÁ GIAO DỊCH. NGHE CÓ VẺ NHƯ CỨ LẤY CÁI GIÁ GHI TRONG HỢP ĐỒNG LÀ XONG, PHẢI KHÔNG?

À KHÔNG. NẾU MỌI THỨ DỄ DÀNG NHƯ VẬY THÌ CHÚNG TA ĐÃ KHÔNG CẦN TỚI IFRS 15, VÀ NẾU VẬY, TÔI ĐÃ KHÔNG CẦN PHẢI VIẾT TỚI HƠN BẢY NGHÌN TỪ ĐỂ NÓI VỀ NÓ. TRONG THẾ GIỚI KINH DOANH PHỨC TẠP CỦA NGÀY NAY, GIÁ TRỊ THỰC TẾ MÀ CHÚNG TA THU ĐƯỢC HIẾM KHI LÀ MỘT CON SỐ CỐ ĐỊNH, KHÔ KHAN NẰM CHỜ Ở MỘT GÓC CỦA HỢP ĐỒNG. NÓ LÀ MỘT BẢN GIAO HƯỞNG CỦA NHIỀU YẾU TỐ: ƯỚC TÍNH, RỦI RO, THỜI GIAN, VÀ THẬM CHÍ LÀ CẢ NHỮNG GÌ CHÚNG TA PHẢI TRẢ LẠI CHO KHÁCH HÀNG.

CHÚNG TA CẦN HIỂU RÕ RÀNG VÀ CĂN BẢN VỀ CÁCH XÁC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH. THEO IFRS 15, GIÁ GIAO DỊCH (TRANSACTION PRICE) LÀ KHOẢN TIỀN MÀ DOANH NGHIỆP KỲ VỌNG ĐƯỢC HƯỞNG ĐỂ ĐỔI LẤY VIỆC CHUYỂN GIAO HÀNG HÓA HOẶC DỊCH VỤ ĐÃ CAM KẾT CHO KHÁCH HÀNG. LƯU Ý TỪ KHÓA Ở ĐÂY LÀ "KỲ VỌNG ĐƯỢC HƯỞNG" (EXPECTED TO BE ENTITLED TO). ĐÂY KHÔNG CHỈ LÀ GIÁ BÁN TRÊN HÓA ĐƠN. ĐÂY LÀ SỐ TIỀN RÒNG, SAU KHI ĐÃ CÂN ĐONG ĐO ĐẾM TẤT CẢ CÁC YẾU TỐ TIỀM ẨN CÓ THỂ LÀM TĂNG HOẶC GIẢM KHOẢN THU ĐƯỢC.

NÓI CÁCH KHÁC, ĐỂ LÀM ĐÚNG BƯỚC NÀY, BỘ PHẬN KẾ TOÁN/TÀI CHÍNH CẦN PHẢI HÓA THÂN THÀNH MỘT "NHÀ TIÊN TRI TÀI CHÍNH", NHƯNG LẠI PHẢI LÀ MỘT NHÀ TIÊN TRI CỰC KỲ THỰC TẾ, DỰA TRÊN DỮ LIỆU LỊCH SỬ VÀ HIỆN TRẠNG THỊ TRƯỜNG.

GIÁ GIAO DỊCH BAO GỒM BỐN THÀNH PHẦN CHÍNH, CHÚNG TA CẦN PHÂN TÍCH CHI TIẾT ĐẾN TỪNG CHÂN TƠ KẼ TÓC:

GIÁ TRỊ THAY ĐỔI (VARIABLE CONSIDERATION).
ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN VÀ TIỀN TỆ (SIGNIFICANT FINANCING COMPONENT).
GIÁ TRỊ PHI TIỀN TỆ (NON-CASH CONSIDERATION).
GIÁ TRỊ PHẢI TRẢ CHO KHÁCH HÀNG (CONSIDERATION PAYABLE TO A CUSTOMER).

CHÚNG TA CŨNG PHẢI ĐẶC BIỆT LƯU TÂM ĐẾN PHẦN RÀNG BUỘC ƯỚC TÍNH GIÁ TRỊ THAY ĐỔI (CONSTRAINING ESTIMATES OF VARIABLE CONSIDERATION), MỘT TRONG NHỮNG KHÚC KHUỶU GÂY RA NHIỀU BÀN CÃI NHẤT TRONG IFRS 15.

1. GIÁ TRỊ THAY ĐỔI (VARIABLE CONSIDERATION)

CÁC BẠN LÀM KINH DOANH CHẮC CHẮN HIỂU RẰNG, KHÔNG PHẢI MỌI GIAO DỊCH ĐỀU LÀ MỨC GIÁ CỐ ĐỊNH NHƯ 100 ĐỒNG CHO MỘT SẢN PHẨM. RẤT NHIỀU HỢP ĐỒNG HIỆN ĐẠI CÓ NHỮNG ĐIỀU KHOẢN KHIẾN TỔNG GIÁ TRỊ THU ĐƯỢC CÓ THỂ LÊN XUỐNG NHƯ ĐI TÀU LƯỢN SIÊU TỐC. ĐÓ CHÍNH LÀ GIÁ TRỊ THAY ĐỔI.

GIÁ TRỊ THAY ĐỔI LÀ KHOẢN TIỀN CÓ THỂ THAY ĐỔI DỰA TRÊN KẾT QUẢ CỦA CÁC SỰ KIỆN TƯƠNG LAI. NÓ GỒM NHỮNG GÌ?

CHIẾT KHẤU THƯƠNG MẠI HOẶC SỐ LƯỢNG (VOLUME DISCOUNTS).
QUYỀN TRẢ LẠI HÀNG (RIGHT OF RETURN).
ƯU ĐÃI HOẶC GIẢM GIÁ (REBATES AND REFUNDS).
KHOẢN THƯỞNG HIỆU SUẤT HOẶC PHẠT CHẬM TIẾN ĐỘ (PERFORMANCE BONUSES OR PENALTIES).
CÁC KHOẢN THANH TOÁN PHỤ THUỘC VÀO SỰ KIỆN TƯƠNG LAI (CONTINGENT PAYMENTS).

VÍ DỤ CỰC KỲ ĐIỂN HÌNH: MỘT CÔNG TY PHẦN MỀM KÝ HỢP ĐỒNG BÁN GÓI PHẦN MỀM TRỊ GIÁ 500 TRIỆU ĐỒNG, NHƯNG CÓ KÈM ĐIỀU KHOẢN: NẾU KHÁCH HÀNG ĐẠT MỨC SỬ DỤNG CAO NHẤT TRONG 6 THÁNG ĐẦU, HỌ SẼ ĐƯỢC GIẢM GIÁ 50 TRIỆU ĐỒNG. 450 TRIỆU LÀ CỐ ĐỊNH, CÒN 50 TRIỆU LÀ BIẾN ĐỘNG. VẬY, KHI GHI NHẬN DOANH THU LẦN ĐẦU, CHÚNG TA GHI 500 TRIỆU HAY 450 TRIỆU?

ĐÂY LÀ LÚC CHÚNG TA CẦN ÁP DỤNG HAI PHƯƠNG PHÁP ƯỚC TÍNH MÀ IFRS 15 CUNG CẤP:

A. PHƯƠNG PHÁP GIÁ TRỊ KỲ VỌNG (EXPECTED VALUE METHOD).

PHƯƠNG PHÁP NÀY PHÙ HỢP KHI CHÚNG TA CÓ MỘT DÃY CÁC KẾT QUẢ KHẢ THI KHÁ RỘNG VÀ CHÚNG TA CÓ THỂ GÁN MỘT XÁC SUẤT CHO TỪNG KẾT QUẢ. NÓ THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG CHO CÁC VẤN ĐỀ NHƯ CHIẾT KHẤU SỐ LƯỢNG LỚN HOẶC QUYỀN TRẢ LẠI HÀNG.

HÃY TƯỞNG TƯỢNG, BẠN BÁN 100 ĐƠN HÀNG, VÀ DỰA TRÊN KINH NGHIỆM LỊCH SỬ, BẠN BIẾT RẰNG:

90% KHÁCH HÀNG SẼ KHÔNG TRẢ LẠI HÀNG (GIÁ BÁN LÀ 10 TRIỆU ĐỒNG).
10% KHÁCH HÀNG SẼ TRẢ LẠI HÀNG VÀ CHỈ TRẢ TIỀN DỊCH VỤ SỬ DỤNG (GIÁ BÁN LÀ 5 TRIỆU ĐỒNG).

GIÁ TRỊ KỲ VỌNG SẼ LÀ: (90% X 10 TRIỆU) + (10% X 5 TRIỆU) = 9 TRIỆU + 0.5 TRIỆU = 9.5 TRIỆU ĐỒNG.

ĐÂY LÀ CON SỐ DOANH THU MÀ BẠN NÊN GHI NHẬN BAN ĐẦU CHO MỘT ĐƠN VỊ SẢN PHẨM. NÓ PHẢN ÁNH MỘT CÁCH HỢP LÝ NHẤT KHOẢN TIỀN MÀ BẠN KỲ VỌNG THU ĐƯỢC.

B. PHƯƠNG PHÁP KHOẢN TIỀN CÓ KHẢ NĂNG XẢY RA NHẤT (MOST LIKELY AMOUNT METHOD).

PHƯƠNG PHÁP NÀY CHỈ ĐƯỢC SỬ DỤNG KHI CHỈ CÓ HAI KẾT QUẢ CÓ THỂ XẢY RA (VÍ DỤ: ĐẠT ĐƯỢC THƯỞNG HOẶC KHÔNG ĐẠT ĐƯỢC THƯỞNG). NÓ ĐƠN GIẢN HƠN: CHÚNG TA CHỈ CẦN CHỌN KẾT QUẢ NÀO MÀ CHÚNG TA TIN LÀ CÓ XÁC SUẤT CAO NHẤT ĐỂ XẢY RA.

VÍ DỤ: CÔNG TY XÂY DỰNG NHẬN ĐƯỢC 10 TỶ ĐỒNG CHO DỰ ÁN. NẾU HOÀN THÀNH TRƯỚC HẠN 3 THÁNG, SẼ NHẬN THƯỞNG 500 TRIỆU ĐỒNG. CHỈ CÓ HAI KHẢ NĂNG: 10 TỶ HOẶC 10.5 TỶ. NẾU BAN GIÁM ĐỐC CÙNG VỚI BỘ PHẬN VẬN HÀNH ĐÁNH GIÁ RẰNG CƠ HỘI HOÀN THÀNH TRƯỚC HẠN LÀ 80% (CAO NHẤT), VẬY KHOẢN TIỀN CÓ KHẢ NĂNG XẢY RA NHẤT LÀ 10.5 TỶ ĐỒNG. ĐÓ LÀ CON SỐ CHÚNG TA GHI NHẬN BAN ĐẦU.

CÁI HAY Ở ĐÂY LÀ GÌ? LÀ IFRS 15 BUỘC CHÚNG TA PHẢI CÓ SỰ KẾT HỢP CHẶT CHẼ GIỮA TÀI CHÍNH/KẾ TOÁN VÀ VẬN HÀNH/KINH DOANH. KẾ TOÁN KHÔNG THỂ NGỒI TRONG VĂN PHÒNG MÀ ƯỚC TÍNH ĐƯỢC. PHẢI HỎI VÀ TÌM HIỂU KINH NGHIỆM BÁN HÀNG LỊCH SỬ, KHẢ NĂNG THỰC TẾ CỦA ĐỘI DỰ ÁN. ĐÂY CHÍNH LÀ LÚC CHÚNG TA TRIỂN KHAI CÁC SOP THỰC CHIẾN ĐỂ TẠO RA QUY TRÌNH RA QUYẾT ĐỊNH ĐƯỢC LƯU HỒ SƠ VÀ MINH BẠCH.

2. RÀNG BUỘC ƯỚC TÍNH GIÁ TRỊ THAY ĐỔI (THE CONSTRAINT)

NẾU NHƯ CHÚNG TA CÓ THỂ ƯỚC TÍNH MỘT CÁCH QUÁ LẠC QUAN THÌ SAO? ĐÂY LÀ LÚC IFRS 15 VÀO CUỘC ĐỂ BẢO VỆ CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH BẰNG CƠ CHẾ RÀNG BUỘC (THE CONSTRAINT).

ĐIỀU NÀY CỰC KỲ QUAN TRỌNG. DOANH NGHIỆP CHỈ ĐƯỢC PHÉP ĐƯA GIÁ TRỊ THAY ĐỔI VÀO GIÁ GIAO DỊCH KHI VÀ CHỈ KHI HỌ "RẤT KHẢ NĂNG" (PROBABLE) RẰNG SẼ KHÔNG CÓ SỰ HOÀN NHẬP (REVERSAL) DOANH THU ĐÁNG KỂ KHI SỰ KHÔNG CHẮC CHẮN ĐƯỢC GIẢI QUYẾT.

TÓM LẠI LÀ GÌ? CHÚNG TA KHÔNG ĐƯỢC PHÉP GHI NHẬN DOANH THU QUÁ CAO HÔM NAY CHỈ ĐỂ RỒI PHẢI BÙ LỖ LẠI BẰNG VIỆC GIẢM DOANH THU MỘT CÁCH ĐÁNG KỂ VÀO NGÀY MAI.

VÍ DỤ NỮA NHÉ: CÔNG TY DƯỢC PHẨM BÁN MỘT LOẠI THUỐC VỚI HỢP ĐỒNG CÓ THỂ NHẬN THƯỞNG 1 TỶ ĐỒNG NẾU THUỐC ĐẠT ĐƯỢC SỰ PHÊ DUYỆT CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ TRONG NĂM TỚI. KHẢ NĂNG ĐẠT ĐƯỢC LÀ 60% (DỰA TRÊN KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM GẦN ĐÂY). THEO PHƯƠNG PHÁP KHOẢN TIỀN CÓ KHẢ NĂNG XẢY RA NHẤT, NẾU CHỈ XÉT XÁC SUẤT 60%, TA CÓ THỂ GHI NHẬN 1 TỶ ĐỒNG NÀY VÀO DOANH THU HÔM NAY.

TUY NHIÊN, CƠ QUAN QUẢN LÝ LÀ MỘT THỰC THỂ KHÔNG THỂ DỰ ĐOÁN. CÓ RẤT NHIỀU YẾU TỐ KHÁCH QUAN CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG. NẾU CƠ QUAN QUẢN LÝ BẤT NGỜ KHÔNG PHÊ DUYỆT, CHÚNG TA SẼ PHẢI HOÀN NHẬP TOÀN BỘ 1 TỶ ĐỒNG. MỘT KHOẢN HOÀN NHẬP 1 TỶ ĐỒNG CÓ LÀ "ĐÁNG KỂ" KHÔNG? CHẮC CHẮN LÀ CÓ RỒI.

DO ĐÓ, DƯỚI RÀNG BUỘC CỦA IFRS 15, MẶC DÙ CÓ XÁC SUẤT 60%, BỘ PHẬN KẾ TOÁN VẪN NÊN TIẾN HÀNH ƯỚC TÍNH RẤT THẬN TRỌNG, THẬM CHÍ LÀ CHỈ GHI NHẬN KHI SỰ CHẮC CHẮN ĐẠT ĐẾN MỨC "KHÔNG CÓ KHẢ NĂNG" XẢY RA VIỆC HOÀN NHẬP DOANH THU ĐÁNG KỂ. TRONG TRƯỜNG HỢP NÀY, TỐT NHẤT LÀ NÊN GHI NHẬN 0 ĐỒNG CHO KHOẢN THƯỞNG NÀY VÀO HÔM NAY, VÀ CHỈ GHI NHẬN KHI NHẬN ĐƯỢC QUYẾT ĐỊNH PHÊ DUYỆT CHÍNH THỨC.

ĐIỀU GÌ LÀM TĂNG KHẢ NĂNG XẢY RA VIỆC HOÀN NHẬP? IFRS 15 ĐƯA RA CÁC CHỈ DẪN SAU:

A. KHOẢN TIỀN DỰA TRÊN CÁC YẾU TỐ BÊN NGOÀI, VÍ DỤ NHƯ SỰ BIẾN ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG, PHÁN QUYẾT CỦA BÊN THỨ BA HOẶC HIỆU SUẤT CỦA ĐỐI THỦ CẠNH TRANH. CHÚNG TA KHÔNG KIỂM SOÁT ĐƯỢC THỊ TRƯỜNG.
B. HỢP ĐỒNG LÀ DÀI HẠN VÀ KHÔNG CHẮC CHẮN SẼ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT TRONG TƯƠNG LAI GẦN. THỜI GIAN CÀNG DÀI, RỦI RO CÀNG LỚN.
C. CÓ KINH NGHIỆM HỢP ĐỒNG KHÁC TƯƠNG TỰ VÀ THƯỜNG XUYÊN PHẢI ĐIỀU CHỈNH ƯỚC TÍNH DOANH THU TRONG QUÁ KHỨ. NẾU CHÚNG TA ĐÃ TỪNG SAI, THÌ KHẢ NĂNG SAI LẠI RẤT CAO.
D. CÓ MỘT LƯỢNG LỚN HỢP ĐỒNG CÓ CÁC TÍNH CHẤT TƯƠNG TỰ NHAU, DẪN ĐẾN RỦI RO TÍCH TỤ. NẾU SAI MỘT CÁI LÀ SAI CẢ ĐÁM.

TƯ VẤN THỰC CHIẾN (SOP): CẦN THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ RỦI RO HỢP ĐỒNG GỒM KẾ TOÁN, TÀI CHÍNH, PHÁP LÝ VÀ BÁN HÀNG. HỘI ĐỒNG NÀY PHẢI ĐƯA RA VĂN BẢN (MEMO) GHI CHÉP VỀ LÝ DO TẠI SAO HỌ QUYẾT ĐỊNH CÓ HOẶC KHÔNG CÓ ÁP DỤNG RÀNG BUỘC ƯỚC TÍNH. ĐIỀU NÀY ĐẢM BẢO CÁC ESTIMATE CÓ CĂN CỨ VỮNG CHẮC, KHÔNG PHẢI LÀ ƯỚC CHỪNG CẢM TÍNH.

3. THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH QUAN TRỌNG (SIGNIFICANT FINANCING COMPONENT)

ĐÂY LÀ PHẦN MÀ NHIỀU DOANH NGHIỆP BỎ QUA VÌ NÓ LIÊN QUAN ĐẾN GIÁ TRỊ THỜI GIAN CỦA TIỀN (TIME VALUE OF MONEY – TVM), MỘT KHÁI NIỆM MÀ NHỮNG NGƯỜI LÀM KINH DOANH THÔNG THƯỜNG THƯỜNG ĐỂ CHO DÂN TÀI CHÍNH LO. TUY NHIÊN, IFRS 15 NÓI RẰNG, NẾU THỜI GIAN GIỮA VIỆC CHUYỂN GIAO HÀNG HÓA/DỊCH VỤ VÀ THỜI ĐIỂM KHÁCH HÀNG THANH TOÁN KÉO DÀI ĐÁNG KỂ (THƯỜNG LÀ HƠN MỘT NĂM), THÌ GIÁ GIAO DỊCH PHẢI ĐƯỢC ĐIỀU CHỈNH.

TẠI SAO PHẢI ĐIỀU CHỈNH? VÌ GIÁ BÁN HIỆN TẠI (GIÁ GHI TRONG HỢP ĐỒNG) ĐÃ BAO GỒM HAI YẾU TỐ: MỘT LÀ GIÁ BÁN CỦA SẢN PHẨM/DỊCH VỤ VÀ HAI LÀ LÃI SUẤT NGẦM CHO KHOẢN TÍN DỤNG MÀ DOANH NGHIỆP CUNG CẤP CHO KHÁCH HÀNG (GIỐNG NHƯ MỘT KHOẢN VAY NHỎ).

KẾ TOÁN CHUẨN MỰC BẮT CHÚNG TA PHẢI TÁCH HAI THÀNH PHẦN NÀY RA. DOANH THU CHỈ ĐƯỢC PHÉP GHI NHẬN GIÁ TRỊ HÀNG HÓA/DỊCH VỤ (TỨC LÀ GIÁ BÁN TRẢ TIỀN MẶT HÔM NAY). CÒN PHẦN CHÊNH LỆCH DO CHẬM THANH TOÁN PHẢI ĐƯỢC GHI NHẬN LÀ CHI PHÍ HOẶC THU NHẬP LÃI (INTEREST INCOME/EXPENSE) THEO THỜI GIAN.

VÍ DỤ CỰC KỲ DỄ HIỂU: BẠN BÁN MỘT CÁI MÁY 100 TRIỆU ĐỒNG. NẾU KHÁCH TRẢ NGAY, HỌ TRẢ 100 TRIỆU. NẾU KHÁCH TRẢ SAU 2 NĂM, HỌ PHẢI TRẢ 120 TRIỆU.

SỰ CHÊNH LỆCH 20 TRIỆU ĐỒNG NÀY KHÔNG PHẢI LÀ DOANH THU BÁN MÁY, MÀ LÀ THU NHẬP LÃI.

VẬY KHI GHI NHẬN DOANH THU BAN ĐẦU, BẠN CHỈ ĐƯỢC GHI 100 TRIỆU ĐỒNG. CÒN 20 TRIỆU CÒN LẠI SẼ ĐƯỢC PHÂN BỔ DẦN VÀO LÃI VAY THEO PHƯƠNG PHÁP LÃI SUẤT THỰC (EFFECTIVE INTEREST METHOD) TRONG 2 NĂM.

LÃI SUẤT ĐỂ CHIẾT KHẤU LÀ GÌ? CHÚNG TA PHẢI SỬ DỤNG LÃI SUẤT CHIẾT KHẤU MÀ KHÁCH HÀNG THƯỜNG PHẢI TRẢ NẾU HỌ VAY TIỀN TỪ MỘT BÊN THỨ BA ĐỂ MUA HÀNG HÓA TƯƠNG TỰ. NÓI CÁCH KHÁC, LÀ LÃI SUẤT NGẦM CỦA HỢP ĐỒNG.

ĐIỀU KHOẢN ĐẶC BIỆT CỦA IFRS 15: IFRS 15 CÓ MỘT "LỖ HỔNG" ĐƠN GIẢN HÓA (PRACTICAL EXPEDIENT). NẾU DOANH NGHIỆP KỲ VỌNG RẰNG THỜI GIAN GIỮA VIỆC CHUYỂN GIAO VÀ THANH TOÁN LÀ MỘT NĂM HOẶC NGẮN HƠN, HỌ KHÔNG CẦN PHẢI ĐIỀU CHỈNH CHO THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH QUAN TRỌNG. ĐIỀU NÀY GIÚP GIẢM ĐÁNG KỂ CÔNG VIỆC TÍNH TOÁN CHO CÁC GIAO DỊCH THANH TOÁN NGẮN HẠN PHỔ BIẾN.

TƯ VẤN THỰC CHIẾN (SOP): CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG, CÔNG TY KỸ THUẬT, HOẶC CÁC GIAO DỊCH BÁN HÀNG CÓ THỜI GIAN BẢO HÀNH DÀI VÀ CÓ LỊCH TRÌNH THANH TOÁN TRẢ CHẬM SAU 12 THÁNG CẦN PHẢI CÓ MỘT CÔNG CỤ (TOOL) ĐỂ TÍNH TOÁN GIÁ TRỊ HIỆN TẠI (PRESENT VALUE) CỦA CÁC KHOẢN THANH TOÁN NÀY. ĐIỀU NÀY ĐÒI HỎI PHẢI CHUẨN HÓA CÁC LÃI SUẤT THỊ TRƯỜNG PHÙ HỢP ĐỂ SỬ DỤNG LÀM TỶ LỆ CHIẾT KHẤU. KHÔNG THỂ TỰ Ý CHỌN MỘT MỨC LÃI SUẤT BẤT KỲ.

4. GIÁ TRỊ PHI TIỀN TỆ (NON-CASH CONSIDERATION)

KHÔNG PHẢI GIAO DỊCH NÀO CŨNG ĐƯỢC THANH TOÁN BẰNG TIỀN MẶT HOẶC CHUYỂN KHOẢN. ĐÔI KHI, KHÁCH HÀNG TRẢ BẰNG HÀNG HÓA, DỊCH VỤ KHÁC, HOẶC TÀI SẢN KHÁC (CÒN GỌI LÀ BARTER TRADE HOẶC TRAO ĐỔI).

KHI ĐÓ, GIÁ GIAO DỊCH PHẢI ĐƯỢC ĐO LƯỜNG THEO GIÁ TRỊ HỢP LÝ (FAIR VALUE) CỦA KHOẢN THANH TOÁN PHI TIỀN TỆ MÀ DOANH NGHIỆP NHẬN ĐƯỢC.

VÍ DỤ: CÔNG TY QUẢNG CÁO ĐỔI DỊCH VỤ QUẢNG CÁO LẤY VIỆC SỬ DỤNG PHẦN MỀM CỦA KHÁCH HÀNG.

CÂU HỎI LÀ: GIÁ TRỊ PHẦN MỀM LÀ BAO NHIÊU? CHÚNG TA PHẢI XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA PHẦN MỀM.

NẾU DOANH NGHIỆP KHÔNG THỂ ƯỚC TÍNH MỘT CÁCH ĐÁNG TIN CẬY GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA KHOẢN THANH TOÁN PHI TIỀN TỆ, HỌ SẼ PHẢI DỰA VÀO GIÁ BÁN ĐỘC LẬP (STANDALONE SELLING PRICE – SSP) CỦA HÀNG HÓA HOẶC DỊCH VỤ MÀ HỌ CUNG CẤP CHO KHÁCH HÀNG. ĐIỀU NÀY ĐẢM BẢO RẰNG DOANH THU GHI NHẬN PHẢI PHẢN ÁNH ĐÚNG GIÁ TRỊ THỰC CỦA DỊCH VỤ ĐÃ CUNG CẤP.

TRONG TRƯỜNG HỢP GIÁ TRỊ PHI TIỀN TỆ CÓ TÍNH CHẤT BIẾN ĐỔI (VÍ DỤ: CỔ PHIẾU CỦA KHÁCH HÀNG), DOANH NGHIỆP PHẢI ƯỚC TÍNH GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA NÓ TẠI NGÀY KHỞI ĐẦU HỢP ĐỒNG VÀ ĐƯỢC CẬP NHẬT LẠI SAU NÀY NẾU GIÁ TRỊ PHI TIỀN TỆ ĐÓ CÓ BIẾN ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG. CÁI NÀY THƯỜNG XẢY RA TRONG CÁC STARTUP HOẶC CÁC CÔNG TY CÔNG NGHỆ NHỎ THƯỜNG DÙNG CỔ PHẦN ĐỂ THANH TOÁN DỊCH VỤ.

TƯ VẤN THỰC CHIẾN (SOP): ĐỐI VỚI CÁC GIAO DỊCH TRAO ĐỔI, CẦN CÓ BẰNG CHỨNG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ HỢP LÝ RÕ RÀNG. NẾU KHÔNG CÓ THỊ TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CHO TÀI SẢN ĐÓ, CẦN PHẢI CÓ MỘT CHUYÊN GIA ĐỊNH GIÁ ĐỘC LẬP ĐỂ ĐẢM BẢO SỰ KHÁCH QUAN, TRÁNH RỦI RO THỔI PHỒNG DOANH THU.

5. GIÁ TRỊ PHẢI TRẢ CHO KHÁCH HÀNG (CONSIDERATION PAYABLE TO A CUSTOMER)

ĐÂY LÀ MỘT KHÁI NIỆM HAY HO VÀ THƯỜNG GÂY NHẦM LẪN NHẤT.

GIÁ TRỊ PHẢI TRẢ CHO KHÁCH HÀNG CÓ THỂ LÀ TIỀN MẶT, CHỨNG TỪ GIẢM GIÁ (VOUCHER) HOẶC CÁC KHOẢN TÍN DỤNG KHÁC MÀ DOANH NGHIỆP CUNG CẤP CHO KHÁCH HÀNG.

KHOẢN TIỀN NÀY KHÔNG ĐƯỢC COI LÀ MỘT KHOẢN CHI PHÍ (EXPENSE) MÀ THƯỜNG ĐƯỢC XEM LÀ MỘT KHOẢN GIẢM TRỪ VÀO GIÁ GIAO DỊCH, HAY NÓI CÁCH KHÁC LÀ GIẢM TRỪ VÀO DOANH THU.

TẠI SAO LẠI PHẢI GIẢM VÀO DOANH THU? VÌ KHOẢN TIỀN NÀY LÀ MỘT PHẦN CỦA GIAO DỊCH BÁN HÀNG. NÓ GIẢM KHOẢN TIỀN RÒNG MÀ DOANH NGHIỆP THỰC TẾ NHẬN ĐƯỢC.

VÍ DỤ: CÔNG TY A BÁN HÀNG CHO SIÊU THỊ B VỚI GIÁ 1 TỶ ĐỒNG. ĐỒNG THỜI, CÔNG TY A PHẢI TRẢ CHO SIÊU THỊ B MỘT KHOẢN PHÍ "VỊ TRÍ ĐẶT KỆ HÀNG" (SLOTTING FEES) LÀ 100 TRIỆU ĐỒNG.

THEO IFRS 15, GIÁ GIAO DỊCH THỰC TẾ LÀ: 1 TỶ ĐỒNG – 100 TRIỆU ĐỒNG = 900 TRIỆU ĐỒNG.

DOANH NGHIỆP PHẢI GHI NHẬN DOANH THU LÀ 900 TRIỆU ĐỒNG, CHỨ KHÔNG PHẢI GHI NHẬN DOANH THU 1 TỶ ĐỒNG VÀ GHI NHẬN CHI PHÍ 100 TRIỆU ĐỒNG.

TẤT NHIÊN, CÓ MỘT NGOẠI LỆ QUAN TRỌNG: NẾU KHOẢN THANH TOÁN CHO KHÁCH HÀNG LÀ ĐỂ ĐỔI LẤY MỘT HÀNG HÓA HOẶC DỊCH VỤ RIÊNG BIỆT (DISTINCT GOOD OR SERVICE) MÀ KHÁCH HÀNG CUNG CẤP CHO DOANH NGHIỆP, THÌ KHOẢN THANH TOÁN ĐÓ MỚI ĐƯỢC GHI NHẬN LÀ CHI PHÍ (EXPENSE).

VÍ DỤ: CÔNG TY A TRẢ 100 TRIỆU ĐỒNG CHO SIÊU THỊ B KHÔNG PHẢI VÌ VỊ TRÍ KỆ HÀNG (CÁI NÀY KHÔNG PHẢI DỊCH VỤ RIÊNG BIỆT), MÀ ĐỂ SIÊU THỊ B THỰC HIỆN CHIẾN DỊCH QUẢNG CÁO ĐỘC LẬP TẠI CÁC ĐỊA ĐIỂM KHÁC. NẾU DỊCH VỤ QUẢNG CÁO NÀY CÓ GIÁ TRỊ HỢP LÝ RIÊNG BIỆT VÀ KHÔNG LIÊN QUAN TRỰC TIẾP ĐẾN GIAO DỊCH BÁN HÀNG ĐÃ NÓI TRÊN, THÌ 100 TRIỆU ĐỒNG NÀY MỚI LÀ CHI PHÍ MARKETING.

TƯ VẤN THỰC CHIẾN (SOP): CẦN PHÂN TÍCH CHẶT CHẼ BẢN CHẤT CỦA CÁC KHOẢN HỖ TRỢ BÁN HÀNG, ĐẶC BIỆT LÀ TRONG NGÀNH BÁN LẺ (RETAIL). CÁC KHOẢN THƯỞNG CUỐI NĂM (YEAR-END BONUS) DỰA TRÊN SỐ LƯỢNG MUA THƯỜNG ĐƯỢC COI LÀ GIẢM TRỪ DOANH THU. HÃY CẨN THẬN VỚI VIỆC GHI NHẬN CHI PHÍ MỘT CÁCH VÔ TỘI VẠ, VÌ NÓ CÓ THỂ LÀM SAI LỆCH CẢ DOANH THU GỐC LẪN BIÊN LỢI NHUẬN GỘP.

PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU HƠN VỀ GIÁ TRỊ THAY ĐỔI VÀ RÀNG BUỘC (ĐỂ ĐẢM BẢO CHÚNG TA ĐÃ NẮM RÕ VÀ ĐẠT ĐƯỢC ĐỘ SÂU CẦN THIẾT)

CHÚNG TA HÃY QUAY LẠI VỚI VẤN ĐỀ ĐAU ĐẦU NHẤT: GIÁ TRỊ THAY ĐỔI VÀ RÀNG BUỘC ƯỚC TÍNH CỦA NÓ. TRONG THẾ GIỚI KINH DOANH HIỆN ĐẠI, KHI CÁC HỢP ĐỒNG NGÀY CÀNG PHỨC TẠP VÀ DÀI HẠN, KHẢ NĂNG GẶP PHẢI GIÁ TRỊ THAY ĐỔI LÀ GẦN NHƯ 100%. MỘT CFO CÓ KINH NGHIỆM PHẢI BIẾT CÁCH KIỂM SOÁT RỦI RO NÀY.

A. CHI TIẾT VỀ LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP ƯỚC TÍNH:

NHIỀU NGƯỜI LẦM TƯỞNG RẰNG CHÚNG TA CÓ THỂ TÙY Ý CHỌN GIỮA PHƯƠNG PHÁP GIÁ TRỊ KỲ VỌNG (EXPECTED VALUE) VÀ PHƯƠNG PHÁP KHOẢN TIỀN CÓ KHẢ NĂNG XẢY RA NHẤT (MOST LIKELY AMOUNT). KHÔNG HỀ NHÉ. VIỆC LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP PHỤ THUỘC VÀO BẢN CHẤT CỦA SỰ KHÔNG CHẮC CHẮN VÀ SỐ LƯỢNG CÁC KẾT QUẢ CÓ THỂ XẢY RA.

VÍ DỤ VỀ EXPECTED VALUE: LÀ NHỮNG TRƯỜNG HỢP CÓ TÍNH CHẤT LẶP ĐI LẶP LẠI, CÓ DỮ LIỆU THỐNG KÊ LỊCH SỬ. VÍ DỤ NHƯ SỐ LƯỢNG HÀNG TRẢ LẠI TRONG MỘT NĂM BÁN LẺ. VÌ CHÚNG TA CÓ HÀNG NGHÌN GIAO DỊCH TƯƠNG TỰ, VIỆC XÁC ĐỊNH XÁC SUẤT TRẢ LẠI CHO TỪNG PHÂN KHÚC KHÁCH HÀNG LÀ HOÀN TOÀN KHẢ THI. CÁC HỆ THỐNG ERP HOẶC CRM CẦN PHẢI CUNG CẤP CÁC DỮ LIỆU NÀY ĐỂ KẾ TOÁN SỬ DỤNG. ĐÂY LÀ SỰ LIÊN KẾT GIỮA CÔNG NGHỆ VÀ NGHIỆP VỤ.

VÍ DỤ VỀ MOST LIKELY AMOUNT: DỰ ÁN XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG. DỰ ÁN NÀY LÀ DUY NHẤT. VIỆC NHẬN KHOẢN THƯỞNG THỰC HIỆN HOẶC BỊ PHẠT CHẬM TRỄ THƯỜNG CHỈ CÓ HAI KẾT QUẢ. SỰ ĐÁNH GIÁ DỰA TRÊN HIỆU SUẤT HIỆN TẠI VÀ RỦI RO CỦA CHÍNH DỰ ÁN ĐÓ, KHÔNG PHẢI DỰA TRÊN HÀNG LOẠT DỮ LIỆU LỊCH SỬ. NẾU BAN LÃNH ĐẠO TIN RẰNG, VỚI CÁC NGUỒN LỰC ĐÃ CUNG CẤP, CÓ HƠN 50% KHẢ NĂNG SẼ HOÀN THÀNH ĐÚNG HẠN, KHOẢN TIỀN CÓ KHẢ NĂNG XẢY RA NHẤT CHÍNH LÀ TỔNG GIÁ TRỊ BAO GỒM CẢ PHẦN THƯỞNG.

B. ĐÁNH GIÁ SÂU VỀ RÀNG BUỘC (THE CONSTRAINT): CÁI KHÓ CỦA NGƯỜI LÀM TÀI CHÍNH LÀ PHẢI KHÔNG CHỈ DỰ ĐOÁN ĐƯỢC KẾT QUẢ, MÀ CÒN PHẢI DỰ ĐOÁN ĐƯỢC "KHẢ NĂNG HOÀN NHẬP".

CHÚNG TA PHẢI TỰ HỎI: MỨC ĐỘ KHÔNG CHẮC CHẮN CÓ CAO KHÔNG? NẾU CHÚNG TA ƯỚC TÍNH VÀ GHI NHẬN DOANH THU HÔM NAY, KHOẢN DOANH THU ĐÓ CÓ KHẢ NĂNG BỊ LẤY LẠI MỘT CÁCH ĐÁNG KỂ TRONG CÁC KỲ BÁO CÁO SAU HAY KHÔNG?

CÁC CHỈ BÁO RỦI RO CAO ĐỐI VỚI RÀNG BUỘC (HIGH RISK INDICATORS):

KHẢ NĂNG CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LÝ: TRONG CÁC HỢP ĐỒNG VỚI CHÍNH PHỦ HOẶC CÁC CƠ QUAN ĐIỀU PHỐI, CÁC ĐIỀU KIỆN THANH TOÁN THƯỜNG BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI CÁC YẾU TỐ CHÍNH TRỊ HOẶC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT MỚI. ĐÂY LÀ RỦI RO KHÔNG THỂ KIỂM SOÁT, VÀ BẮT BUỘC PHẢI ÁP DỤNG RÀNG BUỘC RẤT CHẶT CHẼ.
CÔNG NGHỆ MỚI HOẶC SẢN PHẨM KHÔNG CÓ LỊCH SỬ: KHI BÁN MỘT SẢN PHẨM ĐỘT PHÁ, CHƯA TỪNG CÓ TIỀN LỆ, KHẢ NĂNG KHÁCH HÀNG TỪ CHỐI HOẶC YÊU CẦU GIẢM GIÁ (VÌ KHÔNG ĐẠT HIỆU SUẤT) LÀ CAO. THIẾU DỮ LIỆU LỊCH SỬ = RỦI RO HOÀN NHẬP CAO.
THỊ TRƯỜNG BIẾN ĐỘNG VÀ ĐẶC THÙ NGÀNH: CÁC NGÀNH CÓ GIÁ CẢ HÀNG HÓA BIẾN ĐỘNG (COMMODITIES) HOẶC CÁC NGÀNH CÓ CHU KỲ KINH DOANH NGẮN (THỜI TRANG, CÔNG NGHỆ) THƯỜNG PHẢI ĐỐI MẶT VỚI CÁC CHÍNH SÁCH CHIẾT KHẤU NHANH VÀ THAY ĐỔI. ĐIỀU NÀY LÀM TĂNG KHẢ NĂNG PHẢI ĐIỀU CHỈNH ƯỚC TÍNH LÊN XUỐNG.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC PHỐI HỢP: VIỆC ĐÁNH GIÁ RÀNG BUỘC LÀ MỘT QUY TRÌNH PHẢI ĐƯỢC CHỨNG MINH VÀ LƯU TRỮ. NÓ ĐÒI HỎI GIÁM ĐỐC TÀI CHÍNH PHẢI TRAO ĐỔI TRỰC TIẾP VỚI CÁC GIÁM ĐỐC VẬN HÀNH VÀ BÁN HÀNG. NẾU ĐỘI KỸ THUẬT NÓI RẰNG HỌ CHỈ CÓ 50% CHẮC CHẮN ĐẠT ĐƯỢC MỘT CHỈ TIÊU KỸ THUẬT QUAN TRỌNG (DẪN ĐẾN THƯỞNG), THÌ BỘ PHẬN TÀI CHÍNH PHẢI RẤT CẨN THẬN. KHOẢN TIỀN THƯỞNG ẤY NÊN ĐƯỢC ƯỚC TÍNH BẰNG 0 (ZERO) VÌ NÓ CÓ KHẢ NĂNG GÂY RA SỰ HOÀN NHẬP ĐÁNG KỂ.

C. CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT NỘI BỘ (INTERNAL CONTROLS) CHO GIÁ GIAO DỊCH:

TRONG MỘT HỆ THỐNG KẾ TOÁN VÀ VẬN HÀNH CHUYÊN NGHIỆP, KHÔNG CHỈ CÓ CÁCH TÍNH TOÁN ĐÚNG MÀ CÒN CÓ CÁCH KIỂM SOÁT QUY TRÌNH TÍNH TOÁN. ĐÂY LÀ SOP THỰC CHIẾN MÀ TÔI LUÔN KHUYẾN KHÍCH CÁC DOANH NGHIỆP NÊN XÂY DỰNG:

CHÍNH SÁCH ƯỚC TÍNH BIẾN ĐỔI CHUẨN: XÁC ĐỊNH RÕ RÀNG TRONG TÀI LIỆU NỘI BỘ KHI NÀO SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP EXPECTED VALUE VÀ KHI NÀO SỬ DỤNG MOST LIKELY AMOUNT. ĐIỀU NÀY TRÁNH ĐƯỢC SỰ TÙY TIỆN KHI ƯỚC TÍNH.
MA TRẬN ĐÁNH GIÁ RỦI RO (RISK ASSESSMENT MATRIX): TẠO RA MỘT MA TRẬN PHÂN LOẠI CÁC LOẠI HỢP ĐỒNG CÓ CHỨA GIÁ TRỊ THAY ĐỔI THÀNH CÁC CẤP ĐỘ RỦI RO KHÁC NHAU (THẤP, TRUNG BÌNH, CAO). CÁC HỢP ĐỒNG RỦI RO CAO PHẢI CẦN CÓ SỰ PHÊ DUYỆT TỪ CẤP QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CAO NHẤT (VÍ DỤ: CFO) TRƯỚC KHI ƯỚC TÍNH GIÁ TRỊ VÀ GHI NHẬN DOANH THU.
ĐIỀU CHỈNH ĐỊNH KỲ (PERIODIC REASSESSMENT): VIỆC ƯỚC TÍNH GIÁ GIAO DỊCH KHÔNG PHẢI LÀ MỘT VIỆC CHỈ LÀM MỘT LẦN KHI KÝ HỢP ĐỒNG. CÁC ƯỚC TÍNH VỀ GIÁ TRỊ THAY ĐỔI CẦN PHẢI ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ LẠI VÀO CUỐI MỖI KỲ BÁO CÁO (HÀNG QUÝ HOẶC HÀNG NĂM). KHI CÓ THÔNG TIN MỚI, CHÚNG TA PHẢI CẬP NHẬT ƯỚC TÍNH. VÍ DỤ: NẾU DỰ ÁN XÂY DỰNG BỊ CHẬM 2 THÁNG, KHẢ NĂNG NHẬN THƯỞNG XUỐNG CÒN 10%, CHÚNG TA PHẢI GIẢM DOANH THU ĐÃ GHI NHẬN BAN ĐẦU (HOÀN NHẬP). VIỆC NÀY ĐẢM BẢO TÍNH KỊP THỜI CỦA THÔNG TIN TÀI CHÍNH.
LƯU TRỮ TÀI LIỆU CHẶT CHẼ (DOCUMENTATION): TOÀN BỘ CÁC GIẢ ĐỊNH (ASSUMPTIONS), PHÂN TÍCH XÁC SUẤT VÀ QUYẾT ĐỊNH ÁP DỤNG RÀNG BUỘC PHẢI ĐƯỢC GHI CHÉP LẠI TRONG HỒ SƠ LÀM VIỆC. ĐIỀU NÀY LÀ CỰC KỲ QUAN TRỌNG CHO MỤC ĐÍCH KIỂM TOÁN VÀ ĐỂ CHỨNG MINH RẰNG DOANH NGHIỆP ĐÃ TUÂN THỦ IFRS 15.

TIẾP TỤC ĐÀO SÂU VỀ THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH QUAN TRỌNG

ĐỂ ĐẠT ĐƯỢC TÍNH CHUYÊN SÂU TUYỆT ĐỐI, CHÚNG TA HÃY NÓI THÊM VỀ THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH. THƯỜNG THÌ, KHI CHÚNG TA BÁN MỘT SẢN PHẨM VÀ CHO PHÉP KHÁCH HÀNG TRẢ CHẬM, ĐÓ CHÍNH LÀ CHÚNG TA ĐANG CUNG CẤP TÍN DỤNG. IFRS 15 NÓI RẰNG KHI CUNG CẤP TÍN DỤNG CÓ LỢI ÍCH ĐÁNG KỂ (TRÊN 1 NĂM), CHÚNG TA PHẢI TÁCH BẠCH PHẦN "GIÁ TRỊ TÍN DỤNG" RA KHỎI "GIÁ TRỊ HÀNG BÁN".

VẤN ĐỀ LÀ: ĐỂ TÍNH GIÁ TRỊ HIỆN TẠI (PRESENT VALUE) CHO MỤC ĐÍCH GHI NHẬN DOANH THU HÔM NAY, CHÚNG TA PHẢI DÙNG TỶ LỆ CHIẾT KHẤU NÀO?

IFRS 15 YÊU CẦU SỬ DỤNG TỶ LỆ LÃI SUẤT NGẦM (IMPLICIT INTEREST RATE) TRONG HỢP ĐỒNG. LÃI SUẤT NÀY PHẢI PHẢN ÁNH NHỮNG GÌ MỘT BÊN THỨ BA CÓ THỂ TÍNH PHÍ CHO KHÁCH HÀNG ĐỂ CUNG CẤP KHOẢN TÍN DỤNG TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA CHÍNH KHÁCH HÀNG ĐÓ.

NẾU DOANH NGHIỆP CHỈ SỬ DỤNG MỘT LÃI SUẤT THỐNG NHẤT CHO TẤT CẢ KHÁCH HÀNG, ĐIỀU ĐÓ LÀ SAI. LÃI SUẤT PHẢI CÁ NHÂN HÓA DỰA TRÊN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA TỪNG KHÁCH HÀNG. MỘT KHÁCH HÀNG LỚN, UY TÍN SẼ ĐƯỢC CHIẾT KHẤU VỚI LÃI SUẤT THẤP (ÍT RỦI RO), TRONG KHI MỘT KHÁCH HÀNG MỚI, KHÔNG CÓ LỊCH SỬ TÍN DỤNG SẼ PHẢI DÙNG LÃI SUẤT CAO HƠN.

ĐIỀU NÀY ĐÒI HỎI BỘ PHẬN TÀI CHÍNH CẦN PHẢI CÓ QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ TÍN DỤNG CỦA KHÁCH HÀNG (CREDIT RISK ASSESSMENT) VÀ THIẾT LẬP CÁC BIÊN ĐỘ LÃI SUẤT PHÙ HỢP. ĐÂY CHÍNH LÀ CÁCH TRIỂN KHAI SOP CẤP CAO VÀ CHUYÊN NGHIỆP TRONG MỘT DOANH NGHIỆP.

TRƯỜNG HỢP THANH TOÁN TRƯỚC (UPFRONT PAYMENT):

NGƯỢC LẠI VỚI VIỆC TRẢ CHẬM, ĐÔI KHI KHÁCH HÀNG TRẢ TIỀN TRƯỚC CHO CHÚNG TA (VÍ DỤ: ĐẶT CỌC CHO DỊCH VỤ 2 NĂM). TRONG TRƯỜNG HỢP NÀY, DOANH NGHIỆP ĐANG CUNG CẤP TÍN DỤNG CHO KHÁCH HÀNG. NGHĨA LÀ, KHÁCH HÀNG ĐÃ TRẢ TIỀN RỒI NHƯNG CHƯA NHẬN ĐƯỢC ĐẦY ĐỦ DỊCH VỤ.

GIÁ GIAO DỊCH CŨNG PHẢI ĐƯỢC ĐIỀU CHỈNH. SỐ TIỀN THỰC TẾ CHÚNG TA NHẬN ĐƯỢC (TỨC LÀ TIỀN MẶT ĐÃ NHẬN) PHẢI ĐƯỢC CHIẾT KHẤU NGƯỢC LẠI ĐỂ TÌM RA GIÁ TRỊ HIỆN TẠI CỦA NÓ, TỨC LÀ GIÁ BÁN THỰC TẾ. PHẦN CHÊNH LỆCH LÚC NÀY SẼ ĐƯỢC GHI NHẬN LÀ CHI PHÍ LÃI VAY (INTEREST EXPENSE) CỦA DOANH NGHIỆP (VÌ CHÚNG TA ĐANG SỬ DỤNG TIỀN CỦA KHÁCH HÀNG).

VÍ DỤ VỀ THANH TOÁN TRƯỚC: MỘT KHÁCH HÀNG TRẢ 120 TRIỆU ĐỒNG CHO MỘT DỊCH VỤ KÉO DÀI 2 NĂM. NẾU GIÁ BÁN TRẢ NGAY LÀ 100 TRIỆU ĐỒNG. KHOẢN 20 TRIỆU ĐỒNG CHÊNH LỆCH LÀ CHI PHÍ LÃI VAY MÀ DOANH NGHIỆP PHẢI GÁNH CHỊU CHO 2 NĂM SỬ DỤNG TIỀN CỦA KHÁCH HÀNG TRƯỚC. DOANH THU GHI NHẬN BAN ĐẦU CHỈ LÀ 100 TRIỆU ĐỒNG. CÒN 20 TRIỆU SẼ ĐƯỢC PHÂN BỔ DẦN VÀO CHI PHÍ LÃI VAY.

ĐIỀU NÀY LÀ CẦN THIẾT VÌ NÓ TÁCH BẠCH ĐƯỢC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỐT LÕI (DOANH THU BÁN HÀNG) KHỎI HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH (THU HOẶC CHI LÃI VAY). ĐIỀU NÀY LÀM TĂNG TÍNH MINH BẠCH VÀ CHẤT LƯỢNG PHÂN TÍCH CHO CÁC NHÀ ĐẦU TƯ.

TÓM LẠI VỀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA GIÁ GIAO DỊCH

ĐẾN ĐÂY CHẮC HẲN CÁC BẠN ĐÃ NHẬN THẤY, BƯỚC 3 KHÔNG HỀ ĐƠN GIẢN CHÚT NÀO. GIÁ GIAO DỊCH LÀ TỔNG HỢP CỦA MỘT CHUỖI CÁC QUYẾT ĐỊNH, ƯỚC TÍNH VÀ ĐIỀU CHỈNH.

ĐỂ TÁI CẤU TRÚC LẠI TƯ DUY, HÃY COI GIÁ GIAO DỊCH NHƯ MỘT BẢN CÔNG THỨC TUYỆT MẬT CỦA NGƯỜI LÀM TÀI CHÍNH, BAO GỒM:

GIÁ GIAO DỊCH (TRANSACTION PRICE) =

GIÁ BÁN CỐ ĐỊNH BAN ĐẦU
CỘNG (+) HOẶC TRỪ (-) KHOẢN ƯỚC TÍNH GIÁ TRỊ THAY ĐỔI (SAU KHI ĐÃ ÁP DỤNG RÀNG BUỘC THẬN TRỌNG)
CỘNG (+) HOẶC TRỪ (-) GIÁ TRỊ HIỆN TẠI CỦA CÁC KHOẢN THANH TOÁN (ĐIỀU CHỈNH THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH QUAN TRỌNG)
CỘNG (+) GIÁ TRỊ HỢP LÝ CỦA GIÁ TRỊ PHI TIỀN TỆ (NẾU CÓ)
TRỪ (-) CÁC KHOẢN TIỀN PHẢI TRẢ LẠI CHO KHÁCH HÀNG (TRỪ KHI ĐÓ LÀ ĐỂ ĐỔI LẤY DỊCH VỤ RIÊNG BIỆT)

NẾU THIẾU SÓT BẤT KỲ YẾU TỐ NÀO TRONG NĂM YẾU TỐ TRÊN, VIỆC XÁC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH SẼ BỊ SAI LỆCH, DẪN ĐẾN VIỆC GHI NHẬN DOANH THU SAI LỆCH.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TẾ PHỨC TẠP KHÁC

1. GIÁ TRỊ THAY ĐỔI TÍCH LŨY VÀ PHỨC HỢP (CUMULATIVE VARIABLE CONSIDERATION):

ĐÔI KHI, GIÁ TRỊ THAY ĐỔI LẠI ĐƯỢC TÍNH THEO KIỂU TÍCH LŨY. VÍ DỤ: KHÁCH HÀNG ĐẠT MỐC MUA HÀNG 10 TỶ ĐỒNG SẼ ĐƯỢC HOÀN LẠI 5% CỦA TẤT CẢ CÁC GIAO DỊCH ĐÃ THỰC HIỆN TRONG NĂM. ĐIỀU NÀY ĐÒI HỎI CHÚNG TA PHẢI CẬP NHẬT ƯỚC TÍNH VÀO CUỐI MỖI THÁNG HOẶC MỖI QUÝ VÀ ĐIỀU CHỈNH DOANH THU ĐÃ GHI NHẬN TRƯỚC ĐÓ. NẾU QUÝ 1 KHÁCH HÀNG CÒN XA MỤC TIÊU (ƯỚC TÍNH HOÀN LẠI = 0), NHƯNG ĐẾN QUÝ 2 HỌ BẮT ĐẦU MUA NHIỀU (ƯỚC TÍNH HOÀN LẠI TĂNG LÊN), THÌ CHÚNG TA PHẢI LÀM GIẢM DOANH THU CỦA QUÝ 2 ĐỂ PHẢN ÁNH SỰ ĐIỀU CHỈNH TÍCH LŨY NÀY. ĐIỀU NÀY LÀM TĂNG CÔNG VIỆC CỦA KẾ TOÁN VÀ YÊU CẦU PHẦN MỀM KẾ TOÁN PHẢI HỖ TRỢ ĐƯỢC CHỨC NĂNG NÀY.

2. CÂN NHẮC CÁC ĐIỀU KHOẢN ẨN (IMPLIED TERMS):

KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CÁC KHOẢN GIẢM GIÁ HOẶC THƯỞNG CŨNG ĐƯỢC GHI RÕ TRONG HỢP ĐỒNG. ĐÔI KHI, NÓ LÀ MỘT THỎA THUẬN NGẦM DỰA TRÊN THỰC TẾ LỊCH SỬ. VÍ DỤ: DÙ KHÔNG CAM KẾT, NHƯNG TỪ TRƯỚC ĐẾN NAY CỨ CUỐI NĂM, CÔNG TY ĐỀU GỬI QUÀ HOẶC CHIẾT KHẤU THÊM 2% CHO CÁC KHÁCH HÀNG LỚN. THEO IFRS 15, NẾU THỎA THUẬN NGẦM NÀY ĐỦ MẠNH ĐỂ TẠO RA MỘT KỲ VỌNG HỢP LÝ CHO KHÁCH HÀNG (VÍ DỤ: KHÁCH HÀNG BIẾT CHẮC HỌ SẼ NHẬN ĐƯỢC), THÌ KHOẢN NÀY VẪN PHẢI ĐƯỢC COI LÀ GIÁ TRỊ THAY ĐỔI VÀ PHẢI ĐƯỢC ƯỚC TÍNH ĐỂ GIẢM TRỪ VÀO DOANH THU. ĐIỀU NÀY CHO THẤY IFRS 15 ĐÁNH GIÁ BẢN CHẤT HƠN HÌNH THỨC.

3. MÔ HÌNH VẬN HÀNH (OPERATIONAL MODEL) VÀ GIÁ GIAO DỊCH:

TRONG CÁC CÔNG TY DỊCH VỤ DÀI HẠN (VÍ DỤ: TELECOM, PHẦN MỀM SAAS), HỢP ĐỒNG THƯỜNG BAO GỒM PHÍ TRẢ TRƯỚC, PHÍ SỬ DỤNG HÀNG THÁNG, VÀ CÁC KHOẢN PHẠT/THƯỞNG. VIỆC ÁP DỤNG BƯỚC 3 ĐÒI HỎI PHẢI TẠO RA MỘT MÔ HÌNH TÀI CHÍNH (FINANCIAL MODEL) ĐẶC THÙ CHO TỪNG LOẠI HỢP ĐỒNG, ĐẶC BIỆT LÀ PHẦN XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN TÀI CHÍNH QUAN TRỌNG.

VÍ DỤ: CÔNG TY SAAS BÁN GÓI 3 NĂM. KHÁCH HÀNG CÓ THỂ THANH TOÁN ĐỊNH KỲ HOẶC TRẢ TRƯỚC. CÁC BIẾN SỐ NHƯ TỶ LỆ CHURN (TỶ LỆ KHÁCH HÀNG RỜI BỎ) HOẶC SỐ LƯỢNG NGƯỜI DÙNG TĂNG THÊM (UPSELL) TRONG 3 NĂM ĐỀU PHẢI ĐƯỢC ĐƯA VÀO ƯỚC TÍNH GIÁ GIAO DỊCH BAN ĐẦU DƯỚI DẠNG GIÁ TRỊ THAY ĐỔI, VÀ SAU ĐÓ PHẢI ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ LẠI HÀNG QUÝ. NẾU KHÔNG CÓ MỘT MÔ HÌNH TÀI CHÍNH RÕ RÀNG, CHỈ CẦN MỘT LỖI NHỎ TRONG ƯỚC TÍNH CŨNG CÓ THỂ LÀM SAI LỆCH ĐÁNG KỂ DOANH THU ĐƯỢC GHI NHẬN VÀO THỜI ĐIỂM BAN ĐẦU.

KẾT LUẬN CUỐI CÙNG CHO BƯỚC 3: XÁC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH

XÁC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH (TRANSACTION PRICE) LÀ BƯỚC CHUYỂN TIẾP QUAN TRỌNG NHẤT TỪ VIỆC PHÂN TÍCH HỢP ĐỒNG SANG VIỆC LƯỢNG HÓA TÀI CHÍNH. NÓ LÀ BƯỚC MÀ KẾ TOÁN CẦN PHẢI ĐẶT RA CÂU HỎI QUAN TRỌNG NHẤT: CHÚNG TA THỰC SỰ SẼ THU ĐƯỢC BAO NHIÊU TIỀN TỪ HỢP ĐỒNG NÀY?

ĐIỀU KỲ DIỆU CỦA IFRS 15 KHÔNG PHẢI LÀ TẠO RA THÊM CÔNG VIỆC, MÀ LÀ BUỘC DOANH NGHIỆP PHẢI SUY NGHĨ NGHIÊM TÚC VỀ CHẤT LƯỢNG CỦA DOANH THU. KHÔNG GHI NHẬN DOANH THU LẠC QUAN THÁI QUÁ, KHÔNG GHI NHẬN KHOẢN TIỀN MÀ TA CHƯA CHẮC CHẮN NHẬN ĐƯỢC, VÀ PHẢI TÁCH BẠCH RÕ RÀNG GIỮA LỢI NHUẬN TỪ BÁN HÀNG VÀ LỢI NHUẬN (HOẶC CHI PHÍ) TỪ TÀI CHÍNH.

VỚI VAI TRÒ LÀ NGƯỜI TƯ VẤN TÁI CẤU TRÚC VÀ VẬN HÀNH, TÔI NHẤN MẠNH RẰNG VIỆC XÂY DỰNG CÁC QUY TRÌNH SOP RÕ RÀNG CHO BƯỚC 3 NÀY CHÍNH LÀ NỀN TẢNG CỦA SỰ MINH BẠCH VÀ CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TÀI CHÍNH. MỘT DOANH NGHIỆP LÀM CHỦ ĐƯỢC BƯỚC NÀY SẼ LÀM CHỦ ĐƯỢC KHẢ NĂNG DỰ BÁO DOANH THU (REVENUE FORECASTING) MỘT CÁCH CHÍNH XÁC HƠN RẤT NHIỀU.

CHÚNG TA ĐÃ ĐI HẾT BƯỚC 3. KHI ĐÃ CÓ CON SỐ CHẮC CHẮN CỦA GIÁ GIAO DỊCH RÒNG, BƯỚC TIẾP THEO SẼ LÀ PHÂN BỔ CON SỐ NÀY CHO TỪNG NGHĨA VỤ THỰC HIỆN ĐÃ XÁC ĐỊNH Ở BƯỚC 2. ĐÓ CHÍNH LÀ BƯỚC 4 VÀ CHÚNG TA SẼ CÙNG NHAU MỔ XẺ SÂU HƠN Ở LẦN TIẾP THEO.

TÍNH GIÁ GIAO DỊCH KHÔNG CHỈ LÀ TÍNH TOÁN. NÓ LÀ SỰ THẬN TRỌNG, LÀ KINH NGHIỆM VÀ LÀ PHẨM CHẤT CHUYÊN MÔN CỦA NGƯỜI LÀM TÀI CHÍNH.

HẸN GẶP LẠI CÁC BẠN Ở BƯỚC 4!

#GócChillViệtNam #reboostlab #taichinhketoan #reboostlabcom #IFRS15 #RevenueRecognition #SOPThucChien #Masangroup