Skip to content
Đọc đến đoạn nói về đơn vị tình báo quân đội 8200 trong cuốn sách nổi tiếng về hệ sinh thái khởi nghiệp của Israel, phần lớn chúng ta thường dễ bị cuốn đi bởi những câu chuyện hào hùng về sự thông minh, tốc độ phản ứng và cách những người trẻ tuổi rời quân ngũ để thành lập các công ty công nghệ tỷ đô. Cảm giác chung là sự thán phục, kèm theo một chút chạnh lòng tự hỏi vì sao môi trường của họ lại sản sinh ra nhiều bộ óc đổi mới đến vậy, còn chúng ta thì cứ hoay hoay mãi với những bài toán vận hành cũ kỹ, cồng kềnh và thiếu bứt phá. Thế nhưng, nếu dừng lại ở sự trầm trồ đó, chúng ta sẽ bỏ quên mất một câu hỏi thực tế hơn nhiều: tinh thần “hack mindset” hay lối tư duy tìm cách làm khác, làm nhanh, làm thông minh ấy, khi đưa ra khỏi trang sách và bước chân vào phòng họp của một doanh nghiệp đang loay hoay với bài toán tăng trưởng, sẽ hình thù ra sao và liệu có dễ dập khuôn hay không.
Thực tế điều hành qua nhiều năm cho thấy, cụm từ phá vỡ lối mòn tư duy hay tìm cách làm khác biệt không phải là một khẩu hiệu cổ vũ tinh thần có thể hô vang để nhân viên lập tức sáng tạo ra sản phẩm đột phá. Bản chất của việc phá vỡ lối mòn nằm ở sự dũng cảm đối diện với những quy trình đã lỗi thời nhưng vẫn đang vận hành một cách an toàn. Trong quản trị doanh nghiệp, lối mòn lớn nhất không nằm ở công nghệ lạc hậu, mà nằm ở tư duy sợ sai, sợ trách nhiệm và thói quen sao chép mô hình của người khác. Khi một tổ chức lớn lên, các tầng lớp quản lý xuất hiện, các quy chế kiểm soát nội bộ được thiết lập để phòng ngừa rủi ro, vô hình trung chúng ta đã bóp nghẹt không gian cho sự linh hoạt. Những người lính trong đơn vị 8200 được trao quyền quyết định sống còn trong những tình huống ngặt nghèo, họ không có thời gian để chờ xin ý kiến cấp trên hay tuân theo một quy trình xét duyệt rườm rà kéo dài qua nhiều phòng ban. Sức mạnh của họ đến từ áp lực thực tế buộc phải tìm ra giải pháp nhanh nhất, tối ưu nhất bằng những nguồn lực tối thiểu.
Khi mang tinh thần đó áp dụng vào môi trường doanh nghiệp thương mại hoặc dịch vụ thông thường, rất nhiều nhà quản lý gặp cú sốc lớn. Họ đọc sách xong, về hô hào nhân viên phải sáng tạo, phải đổi mới quy trình, phải vượt qua giới hạn, nhưng kết quả nhận lại chỉ là sự im lặng hoặc những bản đề xuất chung chung không có giá trị thực tiễn. Lý do rất đơn giản: tư duy muốn làm nhanh và làm khác không thể tồn tại trên một nền tảng vận hành lỏng lẻo và thiếu minh bạch. Sáng tạo trong kỷ luật và trong cấu trúc dữ liệu rõ ràng mới tạo ra kết quả, còn sáng tạo trong một tổ chức thiếu hệ thống chỉ sinh ra hỗn loạn. Lấy ví dụ từ một dự án tái cấu trúc vận hành cho một doanh nghiệp phân phối quy mô vừa mà chúng tôi từng trực tiếp tham gia xử lý. Doanh nghiệp này gặp tình trạng hàng tồn kho ứ đọng, chi phí vận chuyển tăng cao và dòng tiền bị bóp nghẹt. Ban lãnh đạo sau khi đọc các sách về khởi nghiệp đã yêu cầu bộ phận kinh doanh phải tự do sáng tạo các gói ưu đãi mới, phải bứt phá doanh số để giải phóng hàng mà không cần tuân theo các quy trình xét duyệt tín dụng truyền thống nhằm tăng tốc độ xử lý. Kết quả là doanh số có nhích lên đôi chút trong vài tuần đầu, nhưng đổi lại là tỷ lệ nợ xấu tăng vọt, các đơn hàng giao nhầm lẫn liên tục xảy ra vì không có hệ thống kiểm soát nội bộ theo chuẩn mực Service Organization Control, tức là các đánh giá về tính minh bạch và an toàn trong quy trình dịch vụ, để giám sát các điểm mù vận hành. Sự linh hoạt bị hiểu nhầm thành sự lộn xộn, và cuối cùng doanh nghiệp phải mất gấp đôi thời gian để vá lại những lỗ hổng do việc áp dụng máy móc tinh thần khởi nghiệp nhanh mà thiếu nền tảng quản trị hiệu suất.
Nhìn sâu hơn vào cách các doanh nghiệp tăng trưởng vận hành hệ thống hạ tầng của họ, chúng ta sẽ thấy một lầm tưởng phổ biến khác về việc làm thông minh. Nhiều người nghĩ rằng làm thông minh nghĩa là dùng ít người, nghĩ ra nhiều chiêu trò marketing lạ mắt hoặc ép nhân viên làm việc với năng suất cao hơn thông qua các bộ chỉ số đo lường hiệu suất khắt khe nhưng rời rạc. Trong thực tế, hệ thống đo lường hiệu suất hay còn gọi là KPIs thường bị biến thành công cụ hành hạ tinh thần thay vì là la bàn định hướng. Nếu một doanh nghiệp chưa chuẩn hóa được quy trình lõi, chưa đưa hạ tầng dữ liệu lên các nền tảng điện toán đám mây để mọi phòng ban cùng nhìn thấy một nguồn sự thật, thì mọi nỗ lực thúc đẩy nhân viên sáng tạo đều chỉ là muối bỏ biển. Việc ứng dụng công nghệ hay chuyển đổi số không phải là mua về những phần mềm đắt tiền, mà là thay đổi cách tổ chức tư duy về luồng công việc. Khi hệ thống vận hành bị phân mảnh, thông tin bị giữ lại ở từng cá nhân, thì tinh thần làm khác biệt sẽ biến thành sự cục bộ, ai cũng có ý kiến hay nhưng không ai chịu phối hợp với ai.
Để hệ thống hóa sự khác biệt giữa tư duy khởi nghiệp kiểu lính chiến và thực tế quản trị doanh nghiệp ổn định, chúng ta có thể nhìn qua bảng so sánh sau:
+—————————-+————————————+————————————+
| TIÊU CHÍ | TƯ DUY KHỞI NGHIỆP NHANH | QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP BỀN VỮNG |
+—————————-+————————————+————————————+
| Mục tiêu tối thượng | Sống sót và tìm ra thị trường | Tối ưu biên lợi nhuận và kiểm soát |
+—————————-+————————————+————————————+
| Xử lý rủi ro | Thử sai nhanh, chấp nhận trả giá | Quản trị rủi ro, tuân thủ quy chuẩn|
+—————————-+————————————+————————————+
| Nền tảng ra quyết định | Trực giác sắc bén và thông tin nóng| Dữ liệu lịch sử và kiểm soát nội bộ|
+—————————-+————————————+————————————+
| Cách dùng con người | Trao quyền tối đa cho cá nhân xuất | Xây dựng quy trình để người bình |
+—————————-+————————————+————————————+
Một trường hợp thực tế khác tại một công ty công nghệ giáo dục đang trong giai đoạn chuyển dịch mô hình kinh doanh cũng cho thấy bài học xương máu về giới hạn của việc áp dụng tư duy đột phá. Công ty này có đội ngũ kỹ thuật rất giỏi, luôn muốn áp dụng những công nghệ mới nhất, viết lại toàn bộ mã nguồn theo xu hướng hiện đại nhất để hệ thống chạy nhanh hơn và thông minh hơn theo đúng tinh thần của những trang sách công nghệ. Tuy nhiên, họ đã bỏ qua một thực tế là khách hàng phổ thông của họ chỉ cần một giao diện ổn định, dễ dùng và không bị lỗi vặt trong giờ cao điểm. Việc dồn toàn lực để thay đổi cấu trúc hệ thống mà không có lộ trình Cloud adoption hợp lý, không đánh giá kỹ các rủi ro vận hành đã khiến hệ thống sập nguồn liên tục trong suốt một tháng cao điểm tuyển sinh. Thiệt hại về doanh thu và uy tín thương hiệu lớn đến mức công ty phải mất gần một năm sau mới gầy dựng lại được niềm tin từ phía khách hàng. Bài học rút ra ở đây là sự thông minh trong kinh doanh đôi khi không nằm ở việc bạn dùng công nghệ phức tạp đến đâu, mà nằm ở việc bạn thấu hiểu giới hạn chịu đựng của hệ thống và khách hàng đến mức nào. Phá vỡ lối mòn không có nghĩa là đập bỏ tất cả những gì đang chạy ổn định để đuổi theo sự hào nhoáng của xu hướng.
Từ những lăng kính thực tế trên, khi khép lại những suy ngẫm về tinh thần đổi mới và bứt phá, chúng ta cần chắt lọc lại những giá trị cốt lõi để áp dụng vào công việc điều hành hàng ngày một cách tỉnh táo và hiệu quả.
– Những điều nên học:
– Luôn giữ thái độ hoài nghi lành mạnh với các quy trình cũ, tự hỏi liệu cách làm này có còn tạo ra giá trị hay chỉ đang duy trì sự trì trệ.
– Khuyến khích đội ngũ đưa ra giải pháp thay vì chỉ báo cáo vấn đề, tạo không gian an toàn cho việc thử nghiệm các ý tưởng mới với quy mô được kiểm soát.
– Đặt trọng tâm vào việc tối ưu hóa tốc độ ra quyết định ở những khâu then chốt, tránh tình trạng hành chính hóa mọi thứ.
– Những điều cần cẩn trọng:
– Không áp dụng tư duy tình thế của môi trường đặc thù vào các doanh nghiệp đang vận hành ổn định mà chưa có sự chuẩn bị về hạ tầng.
– Tránh đánh đồng sự lộn xộn, thiếu quy củ với sự sáng tạo và linh hoạt trong kinh doanh.
– Luôn lường trước hệ quả đối với dòng tiền và trải nghiệm khách hàng trước khi quyết định thay đổi bất kỳ cấu trúc vận hành cốt lõi nào.
– Những điều không nên thần thánh hóa:
– Đừng tin rằng chỉ cần có tinh thần khởi nghiệp và khát vọng lớn thì có thể vượt qua mọi quy luật khắc nghiệt của thị trường và tài chính.
– Đừng xem công nghệ hay các mô hình quản trị ngoại nhập là chiếc đũa thần có thể giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về văn hóa nội bộ và năng lực lãnh đạo.
Sự khác biệt giữa một doanh nghiệp sống sót qua khủng hoảng và một doanh nghiệp vươn lên dẫn đầu không nằm ở việc họ đọc được bao nhiêu cuốn sách hay về kinh doanh, mà nằm ở khả năng phân định rạch ròi giữa cảm hứng truyền miệng và năng lực thực thi nền tảng bên trong tổ chức của chính họ.
#QuocGiaKhoiNghiep #QuanTriDoanhNghiep #DoiMoiSangTao #ReboostLab