Skip to content
Hán Sở Tranh Hùng

Làm sao để xây đội ngũ mạnh?

9 min read

Bài học Hán Sở Tranh Hùng

Đêm nay ngồi nhìn lại trang sử cũ Hán Sở Tranh Hùng, ngẫm về Hồi 14 với tựa đề Lập kế, Trương Lương dụ Hàn Tín, khi mà thế cục thiên hạ bắt đầu chuyển dịch từ những cuộc giao tranh thuần túy của gươm giáo sang một tầng cao hơn, tàn khốc và tinh vi hơn rất nhiều: cuộc chiến tranh giành nhân tài và kiểm soát chính danh.

Nhìn lại dăm ba chục năm lăn lộn qua đủ những thăng trầm của cõi người, trải qua những đêm dài thao thức đối diện với chính mình khi đứng ở những ngã ba quyết định sinh tử của đại cục, tôi mới thấm thía rằng thiên hạ này chưa bao giờ thiếu kẻ khôn ngoan, cũng chưa bao giờ thiếu những kẻ có sức mạnh. Cái thiếu duy nhất, và cũng là cái quyết định sự trường tồn hay diệt vong của một cơ đồ, chính là cách người ta nhìn nhận, thu phục và đối đãi với con người. Lịch sử không lặp lại, nhưng nó vần vũ trôi qua với những kịch bản tương tự, chỉ thay đổi áo mão và ngôn từ. Đọc lại Hồi 14, nếu chỉ nhìn ở bề nổi của sự kiện, người ta sẽ thấy đó chỉ là một màn mưu mô chính trị bình thường trong thời loạn. Nhưng nếu tĩnh tâm lại, gạt bỏ đi lớp bụi thời gian, ta sẽ thấy ở đó một lăng kính hoàn hảo để soi chiếu bản chất của việc xây dựng một đội ngũ trường tồn, một hệ thống vững mạnh trước mọi giông bão của cuộc đời và thương trường.

Trong bất kỳ một đại cục nào, khi cuộc chơi tiến đến một giai đoạn trưởng thành hơn, phương thức mở rộng quyền lực sẽ tự động phân hóa thành hai con đường rõ rệt, tượng trưng cho hai thái cực đối lập giữa nhà Hán và nhà Sở trong giai đoạn này. Một bên là Trương Lương dụ Hàn Tín, đại diện cho nghệ thuật thâu tóm nhân tài bằng chiến lược đỉnh cao, hay còn gọi là talent acquisition dựa trên sự thấu cảm về giá trị cốt lõi của con người. Bên kia là Anh Bố ép Hoài Vương, đại diện cho phương thức cưỡng đoạt quyền lực thô thiển, dùng áp lực và bạo lực để chiếm lấy vị trí, hay power grab bằng sự ép buộc. Bản chất sâu xa của hai con đường này phản ánh hai triết lý hoàn toàn khác biệt về cách mà một tổ chức lớn lên và tồn tại.

See also  Bài học về “missed opportunity”

Nhìn sâu vào cấu trúc tài chính và nguồn lực ẩn giấu phía sau những câu chữ tưởng chừng như đơn giản ấy, ta sẽ thấy sự khác biệt đến rợn ngợp. Tuyến Hán của Trương Lương và Hàn Tín thực chất là một khoản đầu tư dài hạn vào con người và năng lực nội tại. Trương Lương không nhìn Hàn Tín như một kẻ ăn nhờ ở đậu đang chán nản dưới chướng Hạng Vũ, ông nhìn thấy ở đó một thanh thượng phương bảo kiếm chưa được mài giũa, một bộ óc chiến lược có thể xoay chuyển cả càn khôn. Việc Trương Lương dùng mưu để lôi kéo, để mở đường cho Hàn Tín đến với Hán Vương Lưu Bang không đơn thuần là việc tìm kiếm thêm một tướng đánh trận, mà là việc tạo ra một giá trị gia tăng dài hạn cho toàn bộ hệ thống. Đó là sự đầu tư vào tài năng, thứ tài sản duy nhất có khả năng sinh sôi nảy nở và tự tái tạo sức mạnh theo thời gian. Ngược lại, tuyến Sở với hình ảnh Anh Bố ép Hoài Vương lại là một dạng cấu trúc hoàn toàn mang tính chất ngắn hạn. Họ không đầu tư vào con người, họ đi chiếm đoạt quyền lực và vị trí sẵn có. Đó là hành vi cướp đoạt thành quả thay vì nuôi dưỡng mầm mống. Hậu quả của cách làm này là tạo ra một sự kiểm soát tạm bợ trong ngắn hạn, nhưng lại gieo rắc mầm mống cho sự bất ổn dài hạn. Người ta có thể cướp được cái ấn, cướp được chiếc ghế, nhưng không bao giờ cướp được lòng trung thành và trí tuệ của kẻ thực sự tài năng.

Xét về phương diện vận hành hệ thống, ba sự khác biệt cốt lõi hiện lên vô cùng rõ ràng giữa hai mô hình này. Thứ nhất là cách mở rộng. Phía Hán là recruit talent, chủ động đi tìm kiếm, trân quý và đặt để con người vào đúng giá trị của họ. Phía Sở là seize authority, dùng áp lực để tước đoạt quyền lực từ tay kẻ khác. Thứ hai là tính bền vững. Hán chọn con đường tích lũy, xây móng đắp nền từ những viên gạch nhân sự chất lượng cao, từng bước vững chắc tiến về phía trước. Sở chọn con đường cưỡng ép, dùng uy quyền ảo ảnh để ép hệ thống phải vận hành theo ý chí chủ quan của một nhóm người. Thứ ba, và cũng là điểm chí mạng nhất, chính là động lực nội bộ. Hệ thống của nhà Hán tạo ra một dòng chảy tự nguyện, nơi những kẻ sĩ tài ba như Hàn Tín, sau khi được thấu hiểu và trọng dụng, sẵn sàng dâng hiến cả sinh mạng và trí tuệ cho đại nghiệp. Ngược lại, hệ thống của nhà Sở tạo ra một môi trường bị ép buộc, nơi mọi mối quan hệ đều dựa trên sự sợ hãi, lợi ích trước mắt và sự khuất phục bề ngoài. Đây chính là biểu hiện kinh điển của hệ thống kéo và hệ thống đẩy trong quản trị hiện đại, hay còn gọi là pull vs push system. Một hệ thống vận hành bằng sự thu hút tự nhiên sẽ luôn có sức sống mãnh liệt hơn vạn lần so với một hệ thống bị duy trì bằng mệnh lệnh áp đặt và sự kìm kẹp.

See also  Làm sao để tránh “decision paralysis”?

Tuy nhiên, soi chiếu dưới con mắt của một kẻ đã từng trải qua vô số cạm bẫy của quyền lực, tôi hiểu rằng không có hệ thống nào là hoàn hảo tuyệt đối, và mỗi con đường đều tiềm ẩn những rủi ro chết người riêng của nó. Tuyến Sở với việc đặt trọng tâm vào sức mạnh hơn là lòng tin, dùng quyền lực mà thiếu đi chính danh, sớm muộn gì cũng dẫn đến sự sụp đổ từ bên trong do nội bộ bất ổn, ghen ghét và nghi kỵ lẫn nhau. Nhưng tuyến Hán cũng không phải không có hiểm họa ngầm. Khi một hệ thống quá phụ thuộc vào việc tìm kiếm và trọng dụng nhân tài kiệt xuất, rủi ro lớn nhất chính là sự đánh giá sai lầm về con người, hoặc sự phụ thuộc quá mức vào một vài cá nhân xuất chúng. Nếu kẻ tài năng ấy không được kiểm soát bằng một cơ chế vững chắc, hoặc nếu tổ chức đánh mất đi khả năng tự chủ mà quá lệ thuộc vào cái tôi quá lớn của họ, thì tai họa ập đến chỉ là vấn đề thời gian. Đó là sự mất cân bằng muôn thuở giữa tài năng và quyền lực, giữa cái tôi của cá nhân và kỷ luật của tập thể mà bất kỳ người đứng đầu nào cũng phải đối mặt với một sự cẩn trọng cao độ.

Hồi 14 của Hán Sở Tranh Hùng qua đó đã để lại một bài học sáng rõ như ban ngày: chiến tranh, hay rộng ra là sự cạnh tranh trong bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc sống, chưa bao giờ đơn thuần là chuyện đánh nhau, dồn ép nhau bằng số lượng hay bạo lực, mà thực chất là cuộc chiến tranh giành xem bên nào có khả năng quy tụ và phát huy được những con người giỏi giang hơn. Nhìn ra ngoài đời thực, áp dụng vào thế giới doanh nghiệp và kinh doanh hiện đại, chân lý ấy lại càng trở nên sắc bén hơn bao giờ hết. Bạn có thể là kẻ chiếm lĩnh thị phần nhanh nhất, bạn có thể là kẻ kiểm soát hệ thống quy trình chặt chẽ nhất, nhưng nếu trong tay bạn không có những con người thực sự xuất chúng, những bộ óc có thể nhìn thấu tương lai và xoay chuyển tình thế, thì sớm muộn gì bạn cũng sẽ bị đánh bại bởi một đối thủ sở hữu nguồn nhân lực vượt trội hơn. Thị trường không khoan dung cho những kẻ chỉ biết dựa vào quyền lực vị trí, nó luôn tự động đào thải những cấu trúc thiếu vắng đi chiều sâu về nhân sự.

See also  Làm sao để giữ người giỏi lâu dài?

Quay trở lại với câu hỏi cốt lõi: Làm sao để xây đội ngũ mạnh? Câu trả lời nằm ngay trong cái cách mà Trương Lương nhìn thấu Hàn Tín. Xây dựng một đội ngũ mạnh tuyệt đối không phải là đi gom nhặt những kẻ dễ bảo, những kẻ chỉ biết vâng dạ cúi đầu trước uy quyền của bạn. Đó là việc phải có đủ nhãn quan tinh tường để nhận ra viên ngọc ẩn giấu dưới lớp bùn nhơ của hoàn cảnh, có đủ sự bao dung và rộng lượng để tha thứ cho những khiếm khuyết bề ngoài của họ, và trên hết, có đủ trí tuệ để tạo ra một môi trường, một sân khấu đủ lớn cho phép tài năng của họ được thăng hoa trọn vẹn. Người lãnh đạo xuất chúng không phải là kẻ tự mình làm hết mọi thứ, cũng không phải là kẻ dùng chiếc ấn uy quyền để ép người khác phải phục tùng rập khuôn. Người lãnh đạo vĩ đại là người biết cách làm cho những kẻ tài năng nhất tự nguyện quy tụ về dưới một mái nhà, tìm thấy lý tưởng chung của đời mình trong tầm nhìn của tổ chức, và cùng nhau kiến tạo nên những giá trị trường tồn.

Ngẫm cho cùng, cuộc đời này là một ván cờ lớn, và mỗi chúng ta đều là những người chơi đang tự sắp xếp những quân cờ của chính mình. Đừng bao giờ chọn con đường ngắn hạn là dùng sức mạnh để áp chế thiên hạ, bởi quyền lực có được từ sự sợ hãi sẽ bay biến ngay khi ngọn lửa uy quyền sụt giảm. Hãy chọn con đường dài hơi và gian khó hơn, đó là con đường của sự thấu hiểu, của nghệ thuật thu phục nhân tâm, của việc đầu tư không tiếc nuối vào con người và trí tuệ. Chỉ khi nào bạn quy tụ được những con người xuất sắc nhất bằng sự chân thành và tầm nhìn rộng mở, khi ấy đội ngũ của bạn mới thực sự trở thành một khối thép bất khả chiến bại, đủ sức vượt qua mọi ngã rẽ thăng trầm của thời cuộc, đứng vững trước mọi ngọn gió lốc của cuộc đời và trường tồn cùng năm tháng. Đó mới chính là cội nguồn sâu xa nhất của sức mạnh, là chân lý tối thượng mà lịch sử đã tốn biết bao nhiêu xương máu để đúc kết lại cho đời sau.

#HanSoTranhHung #XayDungDoiNgu #LanhDaoDinhCao #QuanTriNhanSu #TuDuyChienLuoc