Skip to content
Hán Sở Tranh Hùng

Khi nào nên đầu tư vào con người?

9 min read

Bài học Hán Sở Tranh Hùng

BÀI HỌC HÁN SỞ TRANH HÙNG: Khi nào nên đầu tư vào con người?

Đêm nay ngồi nhìn lại trang sử cũ của thời Hán Sở tranh hùng, chợt thấy lòng phẳng lặng như mặt hồ không một gợn sóng, ngẫm ra biết bao điều về nhân sinh thế sự mà tuổi đời dẫu thông minh đến mấy cũng khó bề thấu cảm hết được.

Nhắc đến Hồi 14 với tích Lập kế, Trương Lương dụ Hàn Tín, người đời thường chỉ nhớ đến sự nhạy bén của mưu sĩ họ Trương khi phát hiện ra một viên ngọc thô còn đang chìm khuất trong bùn nhơ của thời loạn thế, để rồi từ đó đưa ra những toan tính chiến lược nhằm thu phục nhân tâm. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó thì cái nhìn về thiên hạ vẫn còn quá ư nông cạn, chưa chạm đến tận cùng bản chất của sự sinh tồn và phát triển của những tập đoàn quyền lực lớn trong lịch sử cũng như trên thương trường khốc liệt ngày nay.

Nhìn lại cục diện lúc bấy giờ, khi thiên hạ đã bắt đầu phân tranh rõ nét, cuộc chiến không còn đơn thuần là việc tranh đoạt thànhì đất đai hay hơn thua nhau ở số lượng binh hùng tướng mạnh nơi sa trường. Cuộc chiến thực chất đã âm thầm bước sang một trang mới, đó là cuộc chiến tranh giành nhân tài và kiểm soát chính danh. Trong cái bàn cờ lớn ấy, xuất hiện hai tuyến đối lập rõ rệt, đại diện cho hai triết lý hành động hoàn toàn trái ngược nhau, mang theo hai vận mệnh khác biệt một trời một vực. Một bên là Trương Lương dụ Hàn Tín để thu hút và chiêu mộ nhân tài, và một bên là Anh Bố ép Hoài Vương nhằm cưỡng đoạt quyền lực bằng vũ lực thô bạo. Sự khác biệt giữa hai hành động này chính là ranh giới giữa việc xây dựng một đế chế trường tồn và việc gieo mầm mống cho sự sụp đổ nhanh chóng từ bên trong.

Xét về mặt bản chất, có hai cách hoàn toàn khác nhau để mở rộng quyền lực và tầm ảnh hưởng trong bất kỳ một tổ chức hay một thể chế nào. Một là thu hút những con người ưu tú bằng tầm nhìn, sự thấu hiểu và giá trị dài hạn. Hai là dùng sức ép, dùng quyền lực hoặc thủ đoạn để ép buộc hệ thống phải phục tùng. Nhìn vào tuyến của Trương Lương và Hàn Tín, chúng ta thấy một tư duy đầu tư dài hạn điển hình. Trương Lương không nhìn Hàn Tín ở hiện tại, khi ông ta chỉ là một kẻ áo vải bần hàn, mang tiếng kiếm khách nghèo hèn, từng chịu nhục chui háng ở Hàm Đan, bị các thế lực khác coi rẻ và vứt bỏ. Trương Lương nhìn thấy ở Hàn Tín một năng lực phi thường, một thứ tài năng kiệt xuất có khả năng xoay chuyển cả càn khôn, định đoạt thiên hạ. Việc Trương Lương dùng mưu để lôi kéo, để nâng đỡ và giới thiệu Hàn Tín với Lưu Bang chính là hành động đầu tư vào con người và năng lực ở mức độ cao nhất. Đây chính là việc tạo ra giá trị dài hạn, một dạng tài sản vô hình có sức mạnh nội sinh cực lớn mà không một khoản tiền bạc hay binh lực tạm thời nào có thể mua được.

See also  Khi nào phản biện giúp tránh sai lầm lớn?

Ngược lại, nhìn sang tuyến của Anh Bố ép Hoài Vương, chúng ta lại thấy một bức tranh hoàn toàn đối lập. Đó là câu chuyện của việc dùng sức ép để đoạt lấy ấn tín, dùng uy hiếp để bắt hệ thống phải khuất phục. Anh Bố không xây dựng hệ thống dựa trên sự đồng thuận hay giá trị cốt lõi, mà dùng sức mạnh cơ bắp và sự đe dọa để chiếm đoạt quyền lực và vị trí. Nếu quy đổi ra ngôn ngữ của quản trị tài chính và cấu trúc kinh tế, thì tuyến của Hán là việc đầu tư vào con người và năng lực để tạo ra sự kiến tạo giá trị dài hạn, trong khi tuyến của Sở lại là hành động chiếm đoạt quyền lực thô thiển nhằm mang lại sự kiểm soát ngắn hạn nhưng lại tiềm ẩn sự bất ổn lâu dài. Nhìn sâu hơn vào cách thức vận hành của hai hệ thống này, ta nhận ra ba sự khác biệt cốt lõi không thể chối cãi.

Thứ nhất là về cách thức mở rộng. Phía Hán chọn con đường chiêu mộ nhân tài, tức là mở rộng bằng cách dung nạp tinh hoa từ bên ngoài vào để làm giàu cho nguồn lực nội bộ. Phía Sở lại chọn con đường chiếm đoạt quyền lực, tức là dùng sức mạnh để thâu tóm những thứ đã có sẵn mà không quan tâm đến việc nuôi dưỡng hay phát triển nó.

Thứ hai là về tính bền vững. Hệ thống của nhà Hán dựa trên sự tích lũy dần dần, từ việc thu phục nhân tâm cho đến việc xây dựng nền tảng vững chắc, giống như việc vun gốc rễ để cây đâm chồi nảy lộc. Còn hệ thống của nhà Sở lại dựa trên sự cưỡng ép, giống như việc bẻ cành ép hoa nở sớm, trông thì rực rỡ trước mắt nhưng thực chất bên trong đã khô héo và mục ruỗng từ gốc.

See also  Bài học từ Hạng Vũ: sai lầm khi không nghe can gián

Thứ ba là về động lực nội bộ. Phía Hán tạo ra một hệ thống kéo, nơi con người tự nguyện quy tụ vì nhìn thấy tương lai, vì cảm thấy tài năng của mình được trân trọng và phát huy đúng chỗ. Phía Sở lại tạo ra một hệ thống đẩy, nơi mọi người bị ép buộc phải tuân theo bằng mệnh lệnh áp đặt, bằng nỗi sợ hãi và sự uy hiếp. Trong quản trị hiện đại, người ta gọi đó là sự khác biệt giữa hệ thống kéo và hệ thống đẩy, và lịch sử đã chứng minh chưa bao giờ hệ thống đẩy có thể trường tồn trước lòng người hướng về hệ thống kéo.

Tuy nhiên, ngẫm cho kỹ thì bất kỳ con đường nào cũng chứa đựng những rủi ro riêng của nó, đòi hỏi người đứng đầu phải có một nhãn quan tinh tường và một bản lĩnh vững vàng để hóa giải. Nhìn vào tuyến của nhà Sở, rủi ro nằm ở chỗ họ quá lạm dụng sức mạnh thay vì lòng tin, dùng quyền lực mà thiếu đi chính danh, dẫn đến sự bất ổn từ bên trong và sớm muộn gì cũng sụp đổ khi ngọn giáo quay ngược lại hướng về họ. Nhưng ngay cả ở tuyến của nhà Hán, dù là con đường đúng đắn, vẫn tiềm ẩn những mối hoạ không nhỏ. Đó là nguy cơ nhìn nhận sai lầm về con người, hoặc sự phụ thuộc quá mức vào một cá nhân kiệt xuất nào đó. Hàn Tín tài giỏi thật, nhưng cái tôi quá lớn và lòng tham quyền vị sau này cũng chính là con dao hai lưỡi khiến Lưu Bang phải đau đầu tìm cách kiềm chế. Đó là sự mất cân bằng muôn thuở giữa tài năng và quyền lực, giữa cái tôi của kẻ sĩ và giới hạn của người cầm quyền.

Hồi 14 của Hán Sở tranh hùng vì thế không chỉ đơn thuần là một câu chuyện kể về mưu lược chiến tranh, mà nó là một bức tranh thu nhỏ về quy luật vận động của quyền lực và con người trong mọi thời đại. Chiến tranh suy cho cùng chưa bao giờ chỉ là chuyện đánh nhau bằng gươm giáo hay số lượng binh mã trên sa trường, mà bản chất của nó là cuộc tranh giành xem ai là người có khả năng quy tụ và sở hữu những con người giỏi giang hơn.

Đem cái triết lý sâu xa ấy soi rọi vào đời sống thực tế, đặc biệt là trong môi trường kinh doanh và quản trị doanh nghiệp hiện đại, chúng ta càng thấy thấm thía hơn bao giờ hết. Bạn có thể là một nhà điều hành xuất sắc trong việc chiếm lĩnh thị phần, bạn có thể thiết lập được một hệ thống quy trình vận hành chặt chẽ đến từng chi tiết, nhưng nếu doanh nghiệp của bạn thiếu đi những con người thực sự tài năng, thiếu đi những bộ óc sáng tạo và tâm huyết, thì sớm muộn gì bạn cũng sẽ thất bại trước những đối thủ biết cách thu hút và trọng dụng nhân tài. Thị trường không khoan nhượng cho sự lười biếng trong tư duy tuyển dụng và phát triển con người. Những kẻ chỉ biết dùng áp lực để quản lý, dùng mệnh lệnh khô khan để ép buộc nhân viên cống hiến mà không tạo ra môi trường để họ phát triển và cảm thấy thuộc về, thì cũng giống như Anh Bố ép Hoài Vương ngày xưa, chỉ có thể giữ chân người ta trong chốc lát chứ không bao giờ mua được lòng trung thành và sự cống hiến tận tâm.

See also  Làm sao để tăng tốc độ phản ứng?

Quay trở lại với câu hỏi cốt lõi: Khi nào nên đầu tư vào con người? Câu trả lời nằm ở chính cái cách mà Trương Lương nhìn nhận về Hàn Tín. Đầu tư vào con người không phải là việc rót tiền vào những kẻ tầm thường khoác chiếc áo hào nhoáng, cũng không phải là việc mua chuộc lòng người bằng những lợi ích vật chất ngắn hạn. Đầu tư vào con người đúng thời điểm là khi bạn nhìn thấy tiềm năng chưa được khai phá, khi bạn đủ sự bao dung và tỉnh táo để nhận ra giá trị dài hạn ẩn giấu bên dưới một lớp vỏ xù xì, nghèo hèn hoặc chưa thành đạt. Đó là lúc tổ chức của bạn đang đứng trước ngã ba đường, cần một sự đột phá về chất thay vì chỉ loay hoay củng cố về lượng. Đầu tư vào con người là chấp nhận rủi ro ban đầu, là kiên nhẫn mài giũa viên ngọc thô bằng sự thấu hiểu và lòng chân thành, để rồi khi thời cơ đến, chính những con người đó sẽ là trụ cột gánh vác cả cơ đồ, đưa tổ chức vượt qua ngàn trùng sóng gió để vươn lên vị trí thống lĩnh.

Cuộc đời này suy cho cùng là một ván cờ lớn, nơi những kẻ mưu cao lót đường cho thiên hạ, nhưng người chiến thắng cuối cùng không bao giờ là kẻ toan tính giỏi nhất, mà là kẻ biết dùng nhân tâm để thu phục thiên hạ. Nhìn lại lịch sử để thấy hiện tại, ngẫm về cổ nhân để răn mình trong cách đối nhân xử thế, ta mới thấy sự thâm trầm của cổ nhân quả thực đáng để hậu thế cúi đầu học hỏi. Đạo trị quốc hay đạo quản trị doanh nghiệp, suy cho đến cùng cũng chỉ quay về một điểm xuất phát duy nhất: đó là con người. Biết nhìn người, biết dùng người và biết đầu tư đúng chỗ vào con người, đó mới chính là cội nguồn của mọi sự thịnh vượng trường tồn mà không một thế lực bạo tàn nào có thể lay chuyển được.

#HanSoTranhHung #QuanTriNhanSu #DauTuConNguoi #BaiHocLichSu #ReboostLab