Skip to content
Hán Sở Tranh Hùng

Khi nào nên chọn cách phát triển bền vững?

9 min read

Bài học Hán Sở Tranh Hùng

Đó là một buổi chiều khi cơn mưa ngâu vừa dứt trên mái ngói rêu phong, nhìn những giọt nước đọng lại trên phiến lá cuối vườn rồi lặng lẽ rơi xuống đất, tôi bất giác nhớ về Hồi 14 của câu chuyện Hán Sở Tranh Hùng, khi Trương Lương dùng mưu kế thâm sâu để dụ Hàn Tín về với Lưu Bang, trong khi ở một chiến tuyến khác, Anh Bố lại dùng thanh gươm và sự đe dọa để ép Hoài Vương phải thần phục và giao nộp quyền lực.

Nhìn lại dòng chảy cuồn cuộn của lịch sử, qua mấy mươi năm bôn ba chìm nổi, đứng ở những ngã ba đường quyết định sự tồn vong của một cơ đồ lớn, tôi nhận ra thế gian này chưa từng có một cuộc tranh đoạt nào thực sự chỉ bằng gươm giáo hay tiền tài, mà suy cho cùng, đó là cuộc tranh đoạt về nhân tâm và tầm nhìn xa rộng. Đằng sau những trang sách cũ kỹ kể về Hồi 14 với những mưu chước quỷ quyệt, ẩn chứa một triết lý nhân sinh vô cùng sâu sắc về cách thức con người mở rộng quyền lực và xây dựng nền móng cho tương lai. Khi đặt hai hành động song song với nhau, một bên là Trương Lương dùng trí tuệ để thu hút nhân tài, một bên là Anh Bố dùng bạo lực để cưỡng đoạt quyền lực, ta thấy rõ hai con đường hoàn toàn trái ngược nhau, định đoạt số phận của hai tập đoàn chính trị lớn nhất thời bấy giờ, và cũng là bài học xương máu cho bất cứ ai muốn làm nên nghiệp lớn trong cuộc đời này.

Trương Lương nhìn thấu giá trị của Hàn Tín, một con người mà thiên hạ lúc bấy giờ chỉ coi là kẻ thất phu trốn chui trốn lủi, thậm chí từng phải chịu nhục chui hợt qua háng, một viên tướng tài ba đang mài giũa ý chí ở dưới trướng Hạng Vũ nhưng không được trọng dụng. Trương Lương không nhìn vào hiện tại nghèo hèn hay quá khứ tầm thường của Hàn Tín, mà nhìn thấu được năng lực tột đỉnh và tiềm năng thay đổi thiên hạ của con người ấy. Ông đã dùng mưu lược thâm hậu của mình để lôi kéo, thu hút, tạo ra một sự hấp dẫn từ nội tại để Hàn Tín tự nguyện quy tâm về với Hán vương Lưu Bang. Đó không đơn thuần là việc chiêu mộ một người lính, mà là một chiến lược thu hút nhân tài mang tầm vóc vĩ đại, một sự đầu tư nghiêm túc vào con người và năng lực cốt lõi. Trong khi đó, ở một góc nhìn đối lập đầy bạo tàn, Anh Bố lại chọn con đường ngắn nhất nhưng cũng nguy hiểm nhất để mở rộng thế lực. Ông ta dùng sức ép, dùng uy quyền và lưỡi gươm kề cổ để ép Hoài Vương phải khuất phục và giao nộp ấn tín. Đó là một cuộc cưỡng đoạt quyền lực thuần túy bằng bạo lực và sự đe dọa, một hành động mang tính chất cướp đoạt bề nổi hơn là xây dựng chiều sâu từ bên trong.

See also  Khi nào một tổ chức mất “xương sống”?

Nhìn sâu vào bản chất của hai hành động này, ta nhận ra sự khác biệt cơ bản giữa hai cách mở rộng quyền lực trong bất kỳ hệ thống nào của nhân loại. Một bên là thu hút người giỏi bằng sự thấu hiểu, trọng dụng và tầm nhìn, bên kia là ép buộc hệ thống phải tuân phục dưới ách thống trị của bạo lực và uy quyền. Xét về mặt cấu trúc kinh tế và tài chính đằng sau những câu chữ tưởng chừng như chỉ là chuyện binh đao ấy, tuyến của Hán với sự kết hợp giữa mưu lược của Trương Lương và tài năng của Hàn Tín chính là sự đầu tư dài hạn vào con người và năng lực thực tế. Họ tạo ra giá trị bền vững theo thời gian, nơi mỗi cá nhân được đặt đúng chỗ, phát huy tối đa năng lực và tạo ra những thành quả vượt bậc cho cả một hệ thống. Ngược lại, tuyến của Sở với Anh Bố và Hoài Vương lại chỉ chăm chăm vào việc chiếm đoạt quyền lực và vị trí trước mắt. Đó là một sự kiểm soát mang tính ngắn hạn nhưng lại gieo mầm mống cho sự bất ổn dài hạn. Khi quyền lực được xây dựng trên sự cưỡng ép, nó giống như lâu đài xây trên cát, chỉ chực chờ sụp đổ khi ngọn triều của sức mạnh bạo tàn vơi đi hoặc khi có một lực lượng mạnh hơn xuất hiện để lật đổ.

Phương thức vận hành của hai hệ thống này cũng cho thấy ba điểm khác biệt cốt lõi không bao giờ thay đổi qua hàng ngàn năm lịch sử. Thứ nhất là cách thức mở rộng. Phía Hán chọn con đường chiêu mộ nhân tài, tìm kiếm những bộ óc vĩ đại nhất để cùng chung chí hướng. Phía Sở chọn con đường cưỡng đoạt thẩm quyền, dùng áp lực để sai khiến kẻ khác. Thứ hai là tính bền vững của thành quả. Phía Hán dựa trên sự tích lũy từ từ nhưng chắc chắn, từng bước xây dựng nền móng vững chãi như bàn thạch. Phía Sở lại dựa trên sự cưỡng ép tức thời, nhanh chóng đạt được mục đích trước mắt nhưng hoàn toàn trống rỗng về mặt nền tảng. Thứ ba là động lực nội bộ của tổ chức. Phía Hán tạo ra sự tự nguyện, những con người phục vụ bằng cả tâm can, lòng trung thành và sự nhiệt huyết vì họ cảm nhận được giá trị của bản thân được trân trọng. Phía Sở tạo ra sự bị ép buộc, nơi con người ta tuân lệnh chỉ vì sợ hãi uy quyền, bên trong chực chờ sự bất mãn và phản loạn.

See also  Bài học về sai lầm trong chuyển giao quyền lực

Nói cách khác, đây chính là sự đối lập kinh điển giữa hệ thống thu hút và hệ thống cưỡng ép. Hệ thống thu hút hoạt động dựa trên sự đồng điệu của chí hướng và lợi ích chung, trong khi hệ thống cưỡng ép chỉ duy trì được bằng sự sợ hãi và áp lực từ bên trên. Tuy nhiên, bất kỳ con đường nào cũng chứa đựng những rủi ro riêng biệt mà người lãnh đạo tối cao phải có đủ bản lĩnh để nhìn nhận và hóa giải. Tuyến của Sở đối mặt với nguy cơ nhãn tiền khi bạo lực luôn đặt lên trên lòng tin, quyền lực tồn tại mà không hề có tính chính danh, dẫn đến sự bất ổn nội bộ triền miên và dễ dàng tan rã từ bên trong khi gặp sóng gió. Trong khi đó, tuyến của Hán tuy bề ngoài có vẻ vững chắc hơn nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro không nhỏ. Đó là nguy cơ đánh giá sai lầm về con người, hoặc sự phụ thuộc quá mức vào một vài cá nhân kiệt xuất nào đó. Khi một hệ thống quá dựa dẫm vào tài năng của một vài cá nhân đơn lẻ, sự mất cân bằng giữa nhân tài và quyền lực có thể trở thành con dao hai lưỡi, đe dọa sự sống còn của cả cơ đồ nếu cá nhân đó rời đi hoặc phản bội.

Hồi 14 của câu chuyện Hán Sở Tranh Hùng qua đó đã đưa ra một chân lý vượt thời gian rằng chiến tranh hay tranh đoạt trong cuộc đời chưa bao giờ chỉ là chuyện đánh nhau bằng số lượng binh mã hay tiền tài của cải, mà thực chất là cuộc tranh đoạt xem bên nào có được những con người giỏi giang hơn, có tầm nhìn xa rộng hơn và biết cách thu phục nhân tâm tốt hơn. Mang góc nhìn thực chiến ấy soi chiếu vào thế giới doanh nghiệp và kinh doanh hiện đại, ta càng thấy thấm thía hơn bao giờ hết những bài học mà cổ nhân để lại. Trong thương trường khốc liệt hôm nay, một nhà quản trị hay một người chèo lái con thuyền doanh nghiệp hoàn toàn có thể chọn cách chiếm lĩnh thị phần bằng những chiêu trò chớp nhoáng, hoặc kiểm soát hệ thống bằng những quy chế ngặt nghèo, bằng áp lực doanh số và quyền lực vị trí. Nhưng nếu doanh nghiệp ấy không có được những con người thực tài, không có một đội ngũ nhân sự chất lượng cao được thu hút bằng văn hóa, bằng sự trân trọng và cơ hội phát triển thực sự, thì sớm muộn gì tổ chức đó cũng sẽ thua cuộc trước những đối thủ biết cách chiêu mộ và trân quý nhân tài. Bạn có thể kiểm soát được quy trình, bạn có thể nắm trong tay nguồn vốn khổng lồ, nhưng sinh khí của một tổ chức lại nằm ở những con người đang vận hành nó. Thiếu đi nhân tài thực thụ, mọi chiến lược bành trướng quy mô đều chỉ là sự xây dựng trên không trung, hào nhoáng bề ngoài nhưng rỗng tuếch bên trong và vô cùng dễ sụp đổ trước những biến động của thời cuộc.

See also  Khi nào nên thay đổi người nắm quyền?

Vì lẽ đó, khi đứng trước những ngã rẽ của cuộc đời, khi phải lựa chọn giữa việc dùng sức mạnh để ép buộc mọi thứ phải tuân theo ý mình hay dùng sự chân thành, trí tuệ để thu phục lòng người và xây dựng nền móng bền vững, tôi luôn chọn con đường thứ hai. Sự phát triển bền vững chưa bao giờ là con đường ngắn nhất, nó đòi hỏi sự kiên nhẫn tột cùng, đòi hỏi bản lĩnh dám đầu tư vào con người, vào giáo dục, vào văn hóa và vào những giá trị dài hạn mà mắt thường đôi khi không thể thấy ngay được trong một sớm một chiều. Những gì nhanh chóng đạt được bằng sự cưỡng ép thường cũng sẽ ra đi rất nhanh bằng sự đổ vỡ. Chỉ có những gì được xây dựng dựa trên sự tự nguyện, dựa trên sự thấu hiểu sâu sắc về bản chất con người và quy luật tự nhiên, mới có thể trường tồn cùng năm tháng. Hồi 14 thực chất không chỉ là một trang sử về mưu kế của Trương Lương hay sự hung hãn của Anh Bố, mà là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng thấm thía dành cho tất cả những ai đang cầm quyền hay đang dẫn dắt người khác: hãy từ bỏ ảo tưởng về quyền lực ép buộc, hãy quay về với gốc rễ của sự phát triển bằng cách tìm kiếm, trân trọng và nuôi dưỡng những con người ưu tú, bởi đó mới là cội nguồn duy nhất của sự trường tồn và thịnh vượng qua mọi thời đại.

#HanSoTranhHung #PhatTrienBenVung #QuanTriNhanSu #LanhDao #TrietLyKinhDoanh