Skip to content
NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT. ĐÃ TỪNG CÓ THỜI GIAN, TA CÙNG CÁC đồ đệ bước qua tám mươi mươi vạn dặm đường gió bụi, đối mặt với yêu ma quỷ quái khắp chốn nhân gian để thỉnh về chân kinh nơi đất Phật. Thiên hạ thường ngợi ca đó là một hành trình vĩ đại của sự kiên định, của lòng từ bi và sự hiển vinh khi đắc đạo thành Phật. Nhưng ít ai thấu hiểu rằng, sâu thẳm trong tâm can của một kẻ phàm trần từng mang danh Đường Tăng, kinh điển thực sự không nằm trên những trang giấy vô tri được bọc trong lụa là tại Đại Lôi Âm Tự. Kinh điển vĩ đại nhất, sâu sắc nhất và cũng đầy rẫy những trắc trở nhất lại chính là hành trình bóc tách bản ngã, là sự thấu hiểu về con đường tu tâm dưỡng tính giữa một cõi thế gian đầy rẫy những biến động và hư ảo. Khi nhìn lại chặng đường ấy dưới góc độ của hiện tại, khi mà kim thân đã thành tựu nhưng tâm thức vẫn vương vấn những nỗi niềm của nhân thế, ta nhận ra rằng mỗi kiếp nạn không phải là sự trừng phạt, mà là một nhát dao gọt giũa đi cái vỏ bọc xù xì của vô minh, để lộ ra bản chất thanh tịnh vốn có bên trong mỗi con người.
Con đường thỉnh kinh ấy thực chất là một ẩn dụ lớn lao về hành trình nội tâm của chính mỗi chúng ta.
Hành trình ấy bắt đầu từ chính sự thức tỉnh trước cõi vô thường, nơi mà ta phải đối diện với những giới hạn của thể xác và sự bất định của tâm can. Ta nhớ rõ như in ngày bước chân khỏi Trường An, ánh mắt của hoàng đế, tiếng hô vang của bá quan văn võ và cả tiếng reo hò của dân chúng. Họ tiễn ta đi với kỳ vọng mang về những đạo lý cứu rỗi chúng sinh, cứu vớt cõi đời khỏi trầm luân. Nhưng nào ai biết rằng, kẻ cần được cứu rỗi đầu tiên lại chính là kẻ đang cầm gậy tích kha bước đi phía trước. Ta chỉ là một hòa thượng phàm trần, mang trong mình nỗi sợ hãi cái chết, nỗi cô độc giữa đại ngàn hoang vu, và cả sự yếu đuối trước những cám dỗ tưởng chừng nhỏ nhặt nhất. Mỗi bước chân đi là một lần ta phải tự vấn về ý nghĩa của sự tồn tại. Tại sao ta lại phải rời bỏ mái chùa yên ấm để lao vào chốn hiểm nguy? Câu trả lời không nằm ở lời dụ dỗ của Quan Thế Âm Bồ Tát về một sứ mệnh vĩ đại, mà nằm sâu trong khao khát vượt qua nỗi sợ hãi bản ngã của chính ta. Con đường ta đi không phải là con đường hướng ngoại để tìm kiếm một thứ chân lý xa xôi nào đó được cất giấu ở Tây Trúc, mà là con đường hướng nội, nơi ta phải đối diện với từng góc tối trong tâm hồn mình. Có những đêm nằm nghe tiếng hú của dã thú ngoài cửa hang, ta giật mình nhận ra rằng con mãnh thú nguy hiểm nhất không phải là hổ báo rừng sâu, mà là tham sân si đang ngấm ngầm gặm nhấm tâm can ta từng giờ từng phút. Sự yếu đuối của ta không phải là điều đáng hổ thẹn, bởi chỉ khi ta dám thừa nhận sự yếu đuối đó, ta mới có thể tìm thấy sức mạnh thực sự để bước tiếp. Ta bắt đầu học cách buông bỏ những chấp niệm về danh xưng, về sự an toàn cá nhân, để hòa mình vào đất trời, vào vạn vật xung quanh. Ta hiểu ra rằng, kinh Phật không phải là thứ để đọc cho Phật nghe, mà là thứ để con người tự đọc lấy chính mình. Mỗi trang kinh là một chiếc gương phản chiếu tâm hồn, và hành trình thỉnh kinh chính là quá trình lau chùi tấm gương ấy cho đến khi nó sáng bóng, không còn một hạt bụi vướng bận. Trên con đường ấy, ta không cô đơn, bởi mỗi yêu ma quỷ quái xuất hiện dọc đường đều là một người thầy ẩn danh, giúp ta nhận ra những góc khuất chưa được chuyển hóa trong tâm thức. Có những kẻ muốn ăn thịt ta để tăng tu vi, nhưng thực chất, chúng đang muốn tiêu diệt cái tôi phàm phu trong ta, để từ đó ta được tái sinh trong một hình hài thanh tịnh hơn. Ta cảm ơn cả những nỗi đau, những cơn đói lả giữa trưa hè oi ả, những đêm rét buốt thấu xương nơi hoang mạc, bởi chính những thử thách khắc nghiệt ấy đã rèn giũa nên một Đường Tăng không khuất phục trước nghịch cảnh. Ta nhận ra rằng, sự kiên nhẫn không phải là việc ta cắn răng chịu đựng một cách vô nghĩa, mà là sự thấu hiểu sâu sắc rằng mọi khổ đau đều có thời hạn của nó, và sau cơn mưa trời lại sáng, sau đêm dài tăm tối sẽ là ánh bình minh rực rỡ của sự giác ngộ.
Bước qua những thử thách về thể xác, ta lại phải đối mặt với bài học lớn hơn về lòng từ bi và sự phán xét, điều mà ta gọi là sự cạm bẫy của đạo đức bề ngoài. Trong suốt chuyến đi, ta thường xuyên tranh cãi với Tôn Ngộ Không về cách nhìn nhận thế giới. Hắn là hiện thân của trí tuệ sắc bén, nhìn thấu yêu ma quỷ quái dưới lớp da người ngọc ngà, còn ta lại là hiện thân của lòng trắc ẩn mù quáng, dễ bị che mắt bởi những vẻ đẹp giả tạo bề ngoài. Người đời thường chê trách ta là kẻ u mê, cố chấp, thậm chí có phần tàn nhẫn khi niệm chiếc vòng kim cô trên đầu đồ đệ chỉ vì hắn ra tay sát hại những kẻ mà ta cho là người vô tội. Nhưng ngẫm lại, đó chẳng phải là bi kịch lớn nhất của con người hay sao? Chúng ta thường dễ dàng động lòng trước những giọt nước mắt cá sấu, dễ dàng xót thương cho những kẻ mang vỏ bọc yếu đuối, nhưng lại tỏ ra lạnh lùng, cay nghiệt với những ai nói lên sự thật phũ phàng. Ngộ Không nhìn thấy bản chất yêu ma, còn ta chỉ nhìn thấy hình tướng con người. Ai đúng, ai sai? Chẳng có ai sai cả, đó chỉ là hai lằn ranh khác biệt giữa bản năng sinh tồn và đạo đức ước lệ của xã hội. Chiếc vòng kim cô không chỉ là công cụ để trừng trị một con khỉ bướng bỉnh, mà nó còn là biểu tượng cho những khuôn khổ, những giới hạn mà đạo đức và luật lệ xã hội áp đặt lên con người. Đôi khi, để duy trì cái gọi là trật tự và lòng nhân ái bề ngoài, chúng ta buộc phải kìm nén sự thật, buộc phải nhắm mắt làm ngơ trước những góc tối và chấp nhận những tổn thương giáng xuống những kẻ dám nói lên chân lý. Ta đã từng đau đớn biết bao nhiêu khi mỗi lần niệm chú là một lần ta tự cứa vào trái tim mình, bởi ta thương đồ đệ, nhưng ta cũng sợ hãi việc đánh mất đi niềm tin vào lòng tốt của con người. Nếu ta tin rằng tất cả mọi người đều là yêu ma, thì thế giới này chẳng khác nào địa ngục, và lòng từ bi của ta sẽ trở thành vô nghĩa. Nhưng nếu ta cứ mãi ngây thơ tin rằng ai cũng có thiện tâm, thì cái chết sẽ đến với ta bất cứ lúc nào, và sứ mệnh thỉnh kinh sẽ dang dở. Bài học mà ta rút ra sau ngần ấy cay đắng chính là sự dung hòa giữa trí tuệ và từ bi. Từ bi không có trí tuệ thì chỉ là sự bao che cho cái ác, và trí tuệ không có từ bi thì chỉ là sự lạnh lùng của loài cỗ máy. Ta phải học cách nhìn thấu bản chất của sự việc mà không đánh mất đi tình thương yêu đối với vạn vật. Yêu ma cũng có nỗi khổ của chúng, chúng sinh ra không phải lúc nào cũng mang tâm địa độc ác, mà phần lớn là do nghiệp lực dắt dây, do sự tham lam và si mê che mờ lý trí. Khi ta nhìn chúng bằng ánh mắt thấu cảm thay vì sự căm ghét, ta thấy lòng mình nhẹ bẫng đi rất nhiều. Sự tha thứ không phải là sự ban ơn cho kẻ khác, mà là cách để ta giải thoát chính mình khỏi gông cùm của sự hận thù và phán xét. Đứng trước Bạch Cốt Tinh hay ngưu ma vương, ta không còn cảm thấy sợ hãi hay oán giận, mà chỉ thấy một sự thương cảm sâu sắc cho những sinh linh đang quằn quại trong biển khổ của tham sân si. Đó mới chính là cảnh giới thực sự của lòng từ bi, một thứ tình thương không phân biệt thiện ác, không vướng bận hình tướng, ôm trọn cả những góc tối lẫn ánh sáng của nhân gian.
Tiếp tục hành trình, thử thách lớn nhất không đến từ yêu ma quỷ quái ngoài đời thực, mà đến từ chính những cạm bẫy nội tâm tinh vi hơn, đó là sự cám dỗ của quyền lực, danh vọng và sự uy nghiêm của thần linh. Người đời thường nghĩ rằng đi tu là rũ bỏ tất cả, nhưng thực ra, khi con người ta càng có được sự kính trọng, càng đến gần với cái gọi là chân lý tối cao, thì cái tôi lại càng có cơ hội bành trướng dưới những vỏ bọc tinh vi nhất. Ta nhớ mãi lần đoàn thỉnh kinh đặt chân đến Linh Sơn, đứng trước Phật Tổ Như Lai để nhận kinh thư. Những tưởng đó là khoảnh khắc vinh quang nhất, nơi mọi nỗ lực được đền đáp xứng đáng. Nhưng không, hai vị tôn giả A Nan và Ca Diếp đã đòi hối lộ bằng chiếc bình bát vàng mà Đường vương ban tặng. Lúc ấy, trong lòng ta dâng lên một sự thất vọng tràn trề. Hóa ra, ngay cả chốn linh thiêng bậc nhất cũng không tránh khỏi những thói đời phàm tục. Ta đã từng nghĩ rằng Phật pháp là vô giá, là thanh tịnh tuyệt đối, nhưng hóa ra mọi thứ đều có giá của nó, ngay cả chân kinh cũng phải đổi bằng vật chất. Sự phẫn nộ ấy chính là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy ta vẫn chưa thực sự buông bỏ. Ta vẫn mang trong mình sự phân biệt giữa cao quý và thấp hèn, giữa thanh cao và phàm tục. Phật Tổ đã mỉm cười trước sự bất bình của chúng ta, và chính nụ cười ấy đã đánh thức ta khỏi cơn mê sảng của sự tự phụ. Ngài bảo rằng kinh không chữ mới là chân kinh, còn kinh có chữ chỉ là phương tiện để truyền đạt cho những kẻ còn u mê ở cõi Đông thổ. Câu nói ấy như một gáo nước lạnh dội thẳng vào tâm thức ta. Tất cả những gian khổ ta trải qua, tất cả những trang kinh ta nâng niu mang về, xét cho cùng cũng chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng, chứ bản thân ngón tay đó không phải là mặt trăng. Nếu ta chấp vào những trang giấy đó, ta chẳng khác nào kẻ nhận ngón tay làm mặt trăng, uổng công một đời tìm kiếm. Quyền lực của việc nắm giữ kinh thư, danh tiếng của một vị cao tăng đắc đạo, tất cả đều là những ảo ảnh lớn nhất mà cõi thế gian dựng lên để thử thách lòng người. Khi người ta đạt được đỉnh cao của sự nghiệp, người ta dễ dàng rơi vào cái bẫy của sự kiêu ngạo, cho rằng mình là kẻ nắm giữ chân lý, có quyền phán xét người khác. Ta đã từng suýt rơi vào cái bẫy đó. Ta đã từng nghĩ mình vĩ đại hơn người khác vì mình đã đi đến tận cùng cõi Phật. Nhưng khi nhìn lại Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Sa Tăng và cả con bạch mã, ta hiểu rằng mỗi người trong bọn họ đều đóng một vai trò không thể thiếu trong hành trình này. Không có Ngộ Không, ta đã chết từ lâu dưới nanh vuốt của yêu tinh; không có Bát Giới với sự phàm ăn tục uống, ta sẽ quên mất mình vẫn là một con người bằng xương bằng thịt; không có Sa Tăng tận tụy, ta sẽ cô độc biết bao nhiêu giữa dòng đời trôi nổi. Sự thành công của hành trình không thuộc về riêng ai, mà là kết quả của sự cộng hưởng từ những mảnh ghép khuyết thiếu, bù đắp lẫn nhau. Khi ta cúi đầu trước Phật Tổ, ta không chỉ cúi đầu trước đấng tối cao, mà ta còn cúi đầu trước chính sự khiêm nhường trong tâm hồn mình. Ta nhận ra rằng, chức vị Phật hiệu mà ta nhận được sau này thực chất chỉ là một cái tên, một danh xưng hư ảo để chúng sinh dễ bề tưởng nhớ. Điều quan trọng nhất không phải là ta đã trở thành Phật hay chưa, mà là ta còn giữ được lòng từ bi và sự tỉnh thức trong từng hơi thở hay không. Cõi đời này là một trường đại học lớn, và mỗi con người chúng ta đều là những học viên đang trên đường tìm kiếm bản ngã của chính mình. Không có ai là kẻ bề trên, cũng chẳng có ai là kẻ dưới đáy xã hội, tất cả chúng ta đều đang xoay vần trong vòng luân hồi, cố gắng tìm đường trở về với ngôi nhà tâm linh chân thật của mình.
Nhìn lại quãng đường dài đã qua, ta thấy lòng mình tràn ngập một sự biết ơn sâu sắc đối với mọi nhân duyên trong cuộc đời. Những khó khăn, những giọt nước mắt, những lần vấp ngã và cả những hiểu lầm, tất cả đều là những chất liệu quý giá để nhào nặn nên một Đường Tăng hoàn thiện hơn ở hiện tại. Người ta thường hỏi ta rằng, nếu được chọn lại từ đầu, ta có còn muốn dấn thân vào con đường thỉnh kinh đầy hiểm nguy ấy nữa hay không? Câu trả lời của ta vẫn mãi là có. Bởi vì nếu không đi qua giông bão, ta sẽ mãi chỉ là một nhà sư ngồi trong am u tịch, tụng những câu kinh mà không hiểu hết nỗi đau của chúng sinh. Nếu không đối mặt với yêu ma, ta sẽ mãi không biết được sức mạnh của lòng từ bi và sự kiên định lớn nhường nào. Cuộc đời không phải là một chuỗi những ngày tháng bình yên vô sự, mà là một cuộc hành trình liên tục tự vượt qua chính mình. Mỗi chúng ta đều là một Đường Tam Tạng đang trên đường đi tìm chân kinh của riêng mình. Chân kinh đó không nằm ở phương Tây xa xôi, cũng không nằm trong những ngôi chùa uy nghi lộng lẫy, mà nó nằm ngay trong tâm hồn của mỗi con người. Khi ta học được cách buông bỏ tham sân si, khi ta biết đối diện với những nỗi sợ hãi thầm kín nhất bằng sự dũng cảm và lòng trắc ẩn, khi ta nhìn vạn vật bằng ánh mắt bao dung và thấu hiểu, đó chính là lúc ta đang thực sự bước đi trên con đường giác ngộ. Đừng tìm kiếm Phật ở đâu xa, bởi Phật chính là tâm, và tâm sáng thì cõi lòng tự khắc bình yên. Con đường phía trước dẫu còn dài và nhiều chướng ngại, nhưng chỉ cần ta giữ vững ngọn đèn tỉnh thức trong tim, ta tin rằng bất cứ ai cũng có thể vượt qua được những trắc trở của cõi thế gian để bước về miền đất hứa của sự tự do và giải thoát chân chính. NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT.
