Skip to content
Có một câu chuyện cũ trong “Cổ học tinh hoa”, tuy ngắn ngủi nhưng ẩn chứa những triết lý sâu xa về bản chất con người và cuộc đời, một câu chuyện mà tôi tin rằng, dù đã nghe qua bao lần, vẫn xứng đáng được lật giở lại, đặc biệt là trong dòng chảy hối hả của thời đại này. Đó là câu chuyện về “Bệnh quên”.
Chuyện kể rằng, ngày xưa có một người đàn ông mắc phải một căn bệnh kỳ lạ, căn bệnh quên. Ban đầu, ông chỉ quên những thứ nhỏ nhặt, như quên đường về nhà sau khi đi chợ, quên mất mình đã ăn cơm hay chưa. Dần dà, căn bệnh trở nên trầm trọng hơn, đến mức ông quên cả những người thân yêu nhất, quên mất vợ con mình là ai, quên cả tên của chính mình. Ông sống như một cái bóng, lạc lõng trong chính cuộc đời mình, không còn nhận thức được bất cứ điều gì thuộc về quá khứ hay hiện tại. Người nhà và bạn bè dù thương xót nhưng cũng không biết làm cách nào để chữa trị cho ông. Họ đã thử mọi phương thuốc, mọi cách thức, nhưng tất cả đều vô vọng. Ông ta cứ thế chìm sâu vào cõi quên lãng, sống một cuộc đời không có ký ức, không có nhận thức, không có cả chính bản thân mình. Một sự tồn tại trôi dạt vô định, không neo đậu vào bất cứ điều gì.
Mỗi khi tôi hồi tưởng lại câu chuyện ấy, nó không chỉ đơn thuần là một mẩu chuyện ngụ ngôn cũ kỹ, mà là một tấm gương phản chiếu sắc nét, lạnh lùng về những căn bệnh của tâm hồn, của xã hội mà chúng ta thường vô tình hoặc cố ý mắc phải. Cuộc đời, đối với một người đã trải qua biết bao thăng trầm, chứng kiến biết bao đổi thay của nhân thế, đôi khi lại hiện lên như một chuỗi dài những lần chúng ta quên đi, rồi lại nhớ về, rồi lại quên đi. Và trong cái vòng lặp vô tận ấy, có những sự lãng quên mà giá phải trả thật đắt.
Tôi đã từng ngồi ở vị trí mà từ đó, tầm nhìn bao quát cả một hệ thống rộng lớn, hàng ngàn, hàng vạn con người. Từ đó, tôi nhìn thấy rõ ràng những hệ lụy của “bệnh quên” không chỉ ở cấp độ cá nhân mà còn ở cấp độ tổ chức, thậm chí là cả một quốc gia. Cái bệnh quên trong câu chuyện kia, khởi nguồn là quên đường về, quên bữa cơm, những thứ tưởng chừng vụn vặt, nhưng rồi dẫn đến quên mất chính mình. Chẳng phải đó là hình ảnh ẩn dụ về con đường trượt dốc của không ít người trong chúng ta sao? Ban đầu là quên đi những lời hứa nhỏ, những nguyên tắc nhỏ, những bài học nhỏ nhặt từ thất bại đầu đời. Rồi dần dà, cái quên ấy lớn lên, nuốt chửng cả những lý tưởng ban đầu, những giá trị cốt lõi, những con người đã từng sát cánh bên ta, và cuối cùng, là quên mất ta là ai, ta đến từ đâu, và ta đang đi về đâu.
Trong guồng quay của quyền lực và tham vọng, tôi đã thấy nhiều người, với khởi điểm là những tâm hồn trong sáng, nhiệt huyết, mang trong mình khát khao phụng sự và cống hiến. Nhưng rồi, sức mạnh của danh vọng, sự phù phiếm của quyền lực, và những lời đường mật của kẻ xu nịnh đã dần bào mòn đi ký ức về xuất phát điểm của họ. Họ quên mất rằng mình từng là một người bình thường, rằng mình cũng từng trải qua những khó khăn, từng khao khát công bằng. Khi cái “quên” ấy chiếm lấy tâm trí, họ bắt đầu xa rời thực tế, xa rời nhân dân, và xa rời cả lẽ phải. Họ trở thành một phiên bản khác của chính mình, một phiên bản lạnh lùng, vô cảm và đôi khi là tàn nhẫn, vì họ đã quên mất gốc rễ của mình, quên mất sự kết nối sâu sắc với cộng đồng mà họ từng là một phần. Cái bệnh quên ấy, hóa ra, lại là mầm mống của sự tha hóa.
Không chỉ là quên đi bản thân, bệnh quên còn biểu hiện ở việc quên đi lịch sử. Một dân tộc mà quên đi lịch sử của mình, quên đi những bài học xương máu từ quá khứ, chắc chắn sẽ phải lặp lại những sai lầm. Tôi đã chứng kiến nhiều lần, những quyết sách vội vàng, những bước đi liều lĩnh, đôi khi không phải xuất phát từ sự thiếu năng lực, mà là từ sự thiếu vắng ký ức. Ký ức về những thất bại từng nếm trải, về những hậu quả từng gánh chịu khi đưa ra quyết định tương tự trong quá khứ. Lịch sử không chỉ là những trang sách khô khan, mà là dòng chảy kinh nghiệm sống động, là lời nhắc nhở không ngừng về sự thận trọng, về lòng khiêm tốn, và về sự phức tạp của vạn vật. Quên đi lịch sử là tự tước bỏ vũ khí mạnh mẽ nhất của trí tuệ: khả năng học hỏi từ quá khứ để kiến tạo tương lai.
Tôi nhớ có lần, trong một cuộc họp cấp cao, một vị lãnh đạo trẻ tuổi đã đề xuất một phương án táo bạo, đầy tính cách mạng. Nhưng khi nhìn vào nó, tôi lập tức nhận ra những điểm tương đồng đến rợn người với một dự án đã thất bại thảm hại ba thập kỷ trước. Tôi đã không vội vàng phủ nhận, mà chỉ nhẹ nhàng kể lại câu chuyện về dự án cũ, về những lý do nó đổ vỡ, về những hệ lụy mà nó gây ra. Vị lãnh đạo trẻ lắng nghe, sắc mặt dần thay đổi. Không phải vì thiếu thông minh, mà vì thiếu ký ức, thiếu sự kết nối với dòng chảy lịch sử của tổ chức. Cái quên ấy, nếu không được cảnh tỉnh kịp thời, có thể dẫn đến những tổn thất không lường.
Hơn thế nữa, “bệnh quên” còn biểu hiện ở việc quên đi những người xung quanh, những người đã cùng ta gây dựng, cùng ta vượt qua gian khó. Ở đỉnh cao quyền lực, ánh hào quang có thể làm lóa mắt, khiến ta quên đi rằng thành công không phải là công lao của riêng ai. Quên đi những người thầm lặng cống hiến, quên đi những hy sinh không tên, quên đi cả những mối quan hệ đã gắn bó từ thuở hàn vi. Khi cái quên ấy xâm chiếm, ta trở nên cô độc trong chính thế giới của mình, bị bao vây bởi những kẻ chỉ biết xu nịnh và lợi dụng. Lòng biết ơn, một trong những đức tính cao đẹp nhất của con người, cũng sẽ bị cái quên ấy bào mòn. Và khi một người lãnh đạo quên đi lòng biết ơn, thì cũng là lúc họ bắt đầu đánh mất đi sự đồng cảm, sự thấu hiểu, những yếu tố tối quan trọng để giữ vững sự tín nhiệm và lòng trung thành.
Cái bi kịch của người đàn ông trong câu chuyện là quên mất cả tên mình, quên mất cả sự tồn tại của chính mình. Phải chăng, đó là lời cảnh báo về nguy cơ đánh mất bản ngã trong một thế giới đầy rẫy những cám dỗ và áp lực? Chúng ta chạy theo tiền bạc, danh vọng, địa vị, chạy theo những kỳ vọng của xã hội, đến nỗi quên mất mình thực sự muốn gì, mình thực sự là ai. Cái tôi chân thật dần bị chôn vùi dưới lớp vỏ bọc của thành công, của sự hoàn hảo mà người đời mong muốn. Ta sống một cuộc đời do người khác định hình, mất đi sự kết nối với nội tâm sâu thẳm của mình. Đó không chỉ là quên một cái tên, mà là quên đi cả một linh hồn.
Đối với một người từng đứng giữa những ngã ba đường của cuộc đời, nơi mỗi quyết định có thể định đoạt số phận của hàng triệu người, tôi luôn khắc cốt ghi tâm rằng ký ức không chỉ là một kho chứa dữ liệu, mà là một sức mạnh. Sức mạnh để học hỏi, sức mạnh để kết nối, sức mạnh để giữ vững nhân tính. Để chống lại căn bệnh quên ấy, ta phải rèn luyện một sự tỉnh thức không ngừng. Tỉnh thức để nhớ về nguồn cội, về những bài học từ quá khứ. Tỉnh thức để nhận diện những giá trị cốt lõi, những nguyên tắc bất di bất dịch mà ta muốn xây dựng cuộc đời mình trên đó. Tỉnh thức để trân trọng những người bên cạnh, những mối quan hệ đã vun đắp. Tỉnh thức để lắng nghe tiếng nói bên trong, tiếng nói của bản ngã chân thật.
Việc ghi chép, suy tư, và đối thoại với những người uyên thâm là những phương cách hiệu quả để củng cố ký ức và trí tuệ. Mỗi cuốn sách tôi đọc, mỗi cuộc trò chuyện tôi tham gia, không chỉ là tiếp thu kiến thức mới, mà còn là một cơ hội để hồi tưởng, để kết nối những mảnh ghép của kinh nghiệm và hiểu biết. Tôi luôn mang theo một cuốn sổ nhỏ, ghi lại những suy nghĩ chợt đến, những bài học rút ra từ công việc, từ cuộc sống. Những dòng chữ ấy, đôi khi chỉ là những gạch đầu dòng vội vã, nhưng chúng là những điểm neo vững chắc để tâm trí không bị trôi dạt vào cõi quên lãng. Chúng nhắc nhở tôi về những gì đã xảy ra, về những cảm xúc đã trải qua, về những lời hứa đã tự đặt ra cho chính mình.
Người xưa dạy rằng “ôn cố tri tân”, học cái cũ để biết cái mới. Đó chính là tinh hoa của việc chống lại bệnh quên. Không phải lúc nào cũng nhìn về phía trước một cách mù quáng, mà phải biết nhìn lại, chiêm nghiệm, rút tỉa. Một người lãnh đạo không chỉ cần tầm nhìn xa, mà còn cần tầm nhìn sâu, nhìn thấu được những bài học từ quá khứ, những sai lầm đã từng mắc phải để tránh lặp lại. Xây dựng một tổ chức bền vững không phải chỉ là tạo ra những điều mới mẻ, mà còn là bảo tồn những giá trị cốt lõi, những truyền thống tốt đẹp đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Phải nhớ rằng, mỗi một thành công hôm nay đều là sự tiếp nối của những nỗ lực từ quá khứ, của những người đã từng cống hiến và hy sinh.
Tuy nhiên, cuộc đời cũng không phải chỉ là nhớ. Đôi khi, cũng cần học cách “quên đi” một cách có chọn lọc. Quên đi những nỗi oán hờn không đáng có, quên đi những định kiến đã lỗi thời, quên đi những vết sẹo không thể lành để tâm hồn có thể thanh thản bước tiếp. Cái quên này khác với cái “bệnh quên” của người đàn ông trong chuyện. Cái quên này là sự chủ động buông bỏ, là sự tha thứ cho bản thân và cho người khác, là để dọn chỗ cho những điều mới mẻ, tích cực hơn. Đó là sự tinh tế của trí tuệ: biết lúc nào nên nhớ thật sâu, biết lúc nào nên buông tay. Một người không thể vươn xa nếu cứ mãi ôm giữ những gánh nặng của quá khứ. Nhưng cũng không thể vươn xa nếu quên mất mình là ai và mình đã đến từ đâu.
Cuộc sống hiện đại, với tốc độ chóng mặt và sự bùng nổ thông tin, lại càng dễ khiến chúng ta mắc phải “bệnh quên” dưới một hình thức khác: quên đi sự hiện diện. Chúng ta sống trong một thế giới ảo, quên đi những tương tác thật. Chúng ta chạy theo những mục tiêu xa vời, quên đi những khoảnh khắc quý giá của hiện tại. Chúng ta bị phân tâm bởi vô vàn thông báo, tin tức, quên đi sự tập trung vào một điều duy nhất. Sự chú tâm, sự hiện diện trọn vẹn trong từng khoảnh khắc, từng hành động, từng cuộc gặp gỡ, chính là liều thuốc hữu hiệu nhất để chống lại căn bệnh lãng quên thời đại. Khi ta thực sự sống với hiện tại, ta tạo ra những ký ức sâu sắc, những trải nghiệm chân thật, và đó chính là nền tảng để ta không bao giờ quên đi chính mình và ý nghĩa của cuộc đời mình.
Suy cho cùng, câu chuyện “Bệnh quên” không chỉ là một lời cảnh báo, mà còn là một lời nhắc nhở về giá trị của ký ức và sự tỉnh thức. Nó thúc giục chúng ta phải luôn biết tự vấn, tự soi chiếu, không ngừng học hỏi và chiêm nghiệm. Bởi lẽ, một cuộc đời được sống trọn vẹn không phải là một cuộc đời không mắc sai lầm, mà là một cuộc đời không bao giờ quên đi những bài học từ sai lầm, không quên đi những giá trị cốt lõi, và không quên đi ý nghĩa thực sự của sự tồn tại. Mong rằng mỗi chúng ta, dù ở bất kỳ cương vị nào, cũng sẽ luôn gìn giữ được cái “nhớ” quý giá ấy, để không bao giờ lạc lối trong mê cung của sự quên lãng.
#GócChillViệtNam #reboostlab #Cohoctinhhoa #reboostlabcom #TríTuệCổXưa #BàiHọcCuộcĐời #SứcMạnhCủaKýỨc
