Skip to content
Quản lý dự án

Bẫy Tiến Độ Dự Án: Vì Sao Hoàn Thành Đúng Hạn Vẫn Có Thể Làm Doanh Nghiệp Phá Sản (0376)

6 min read

Quản lý dự án - Rủi ro thanh khoản

Hoàn thành dự án đúng hạn, đúng ngân sách và đủ phạm vi không có nghĩa là dự án đó đáng để đầu tư. Niềm tin phổ biến rằng một công trình được bàn giao suôn sẻ đồng nghĩa với việc đồng vốn đã sinh lời đang che giấu thực tế rằng rất nhiều danh mục đầu tư tiêu tốn nguồn lực khổng lồ nhưng không tạo ra giá trị kinh tế ròng.

Rủi ro thanh khoản – 0376

Dự án có đáng để đầu tư hay không phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng tạo ra dòng tiền thuần quy về hiện tại lớn hơn tổng chi phí vốn bỏ ra, có tính đến chi phí cơ hội của tiền và rủi ro chu kỳ kinh tế, chứ không phụ thuộc vào quy mô doanh thu hay số lượng công việc đã hoàn thành.

Luận điểm này đảo chiều khi chi phí vốn của tổ chức biến động vượt quá tỷ suất sinh lợi nội bộ dự kiến, hoặc khi thị trường thay đổi đột ngột làm mất đi toàn bộ giá trị thặng dư dự phóng, buộc người ra quyết định phải dừng dự án ngay cả khi các mốc kỹ thuật vẫn đang đạt đúng kế hoạch.

Hiện trường tài chính phản ánh qua áp lực thường trực của các nhà quản lý đầu tư và giám đốc tài chính khi một dự án mở rộng công suất nhà máy bước vào tháng thứ mười tám. Đội ngũ vận hành báo cáo tiến độ xây dựng đạt chín mươi lăm phần trăm, ngân sách giải ngân bám sát kế hoạch cộng trừ hai phần trăm. Tuy nhiên, dòng tiền thực thu từ thị trường trong ba quý gần nhất thấp hơn năm mươi phần trăm so với phương án tài chính ban đầu do sức mua giảm. Bộ phận quản lý danh mục đầu tư đối mặt với yêu cầu phải rót thêm mười lăm tỷ đồng vốn lưu động để duy trì hoạt động trong sáu tháng tới, trong khi dòng tiền từ các dự án khác trong cùng danh mục không đủ bù đắp, đẩy toàn bộ hệ thống vào nguy cơ căng thẳng thanh khoản ngắn hạn.

See also  Chiến Lược Quản Trị Dự Án Hiện Đại: Vai Trò Sống Còn Của Giám Sát Độc Lập Và Kiểm Toán Ngưỡng CPI (0161)

Sai lầm phổ biến bắt nguồn từ việc nhầm doanh thu với giá trị. Sai lầm này hình thành từ tư duy kế toán truyền thống, nơi mọi khoản tiền thu về được ghi nhận là thành công mà quên mất chi phí để đổi lấy khoản tiền đó và thời điểm dòng tiền thực sự chảy vào tài khoản. Nhầm lẫn này rất hợp lý vào giai đoạn khởi động dự án, khi ban quản lý cần tạo khí thế, chứng minh năng lực thực thi và thuyết phục các bên liên quan rằng thị trường đang đón nhận sản phẩm. Các nhà quản lý vận hành hưởng lợi ngắn hạn vì doanh thu cao giúp bảng thành tích cá nhân đẹp đẽ và mở đường cho các quyết định thăng tiến. Giá phải trả xuất hiện ở giai đoạn vận hành thương mại, khi doanh nghiệp nhận ra mỗi đồng doanh thu mang lại phải đánh đổi bằng một khoản chi phí vận hành và chi phí vốn cao hơn giá trị thị trường chấp nhận trả, dẫn đến việc dòng tiền ròng âm kéo dài và làm suy kiệt nguồn lực của cả tổ chức.

Mổ xẻ vấn đề dưới góc độ giá trị, dòng tiền và hoàn vốn đòi hỏi phải phân tích sâu vào cấu trúc dòng tiền thuần (Net Cash Flow) thay vì nhìn vào báo cáo kết quả kinh doanh lãi lỗ trên giấy. Theo các nguyên lý tài chính doanh nghiệp chuẩn mực, một khoản đầu tư chỉ thực sự tạo ra giá trị khi giá trị hiện tại thuần (Net Present Value) dương và tỷ suất sinh lợi nội bộ (Internal Rate of Return) vượt qua chi phí vốn bình quân gia quyền (Weighted Average Cost of Capital).

See also  Fast Tracking Trong Quản Lý Dự Án: Chiến Lược Gối Đầu Tiến Độ An Toàn Và Giải Pháp Quản Trị Rủi Ro Tài Chính Cho Doanh Nghiệp Việt Nam (0049)

Xét một khoản đầu tư minh họa có quy mô vốn ban đầu là một trăm tỷ đồng, phân bổ trong hai năm. Phương án tài chính ban đầu dự báo doanh thu hàng năm là năm mươi tỷ đồng trong năm năm tiếp theo, chi phí vận hành là hai mươi tỷ đồng mỗi năm, dẫn đến dòng tiền thuần trước thuế là ba mươi tỷ đồng mỗi năm. Giả định chi phí vốn bình quân gia quyền là mười phần trăm mỗi năm. Giá trị hiện tại thuần được tính bằng tổng giá trị chiết khấu của các dòng tiền thuần trong tương lai trừ đi vốn đầu tư ban đầu.

Dòng tiền thuần của năm thứ nhất đến năm thứ năm là ba mươi tỷ đồng. Hệ số chiết khấu ở mức mười phần trăm cho từng năm lần lượt là không phẩy chín trăm mười, không phẩy tám trăm hai mươi mươi sáu, không phẩy bảy trăm năm mươi mốt, không phẩy sáu trăm tám mươi mún và không phẩy sáu mươi hai ứng với từng năm. Tổng giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai là một trăm mười ba phẩy bảy tỷ đồng. Trừ đi vốn đầu tư ban đầu một trăm tỷ đồng, giá trị hiện tại thuần của khoản đầu tư là mười ba phẩy bảy tỷ đồng. Khoản đầu tư này đáng để thực hiện vì tạo ra giá trị kinh tế dương.

Tuy nhiên, nếu giả định sai lầm xảy ra khi doanh thu thực tế chỉ đạt ba mươi lăm tỷ đồng mỗi năm do áp lực cạnh tranh, trong khi chi phí vận hành cố định không đổi ở mức hai mươi tỷ đồng, dòng tiền thuần hàng năm giảm xuống chỉ còn mười lăm tỷ đồng. Tổng giá trị hiện tại của dòng tiền trong năm năm lúc này chỉ đạt năm mươi sáu phẩy tám tỷ đồng. Trừ đi vốn đầu tư ban đầu một trăm tỷ đồng, giá trị hiện tại thuần lao dốc xuống âm bốn mươi ba phẩy hai tỷ đồng. Dự án trở thành một cái bẫy hút vốn, dù trên báo cáo tiến độ thi công trước đó, mọi cột mốc đều được hoàn thành đúng hạn.

See also  Đo lường giá trị sau dự án: Tối ưu hóa NPV và kỷ luật phân bổ vốn doanh nghiệp (0356)

Hệ quả hệ thống của việc nhầm lẫn này lan rộng từ cấp dự án lên cấp chương trình và danh mục đầu tư. Khi một dự án tiêu thụ dòng tiền mà không tạo ra giá trị tương xứng, nó buộc danh mục đầu tư phải hút nguồn lực từ các dự án khác hoặc phải đi vay với lãi suất cao để bù đắp thâm hụt thanh khoản. Dấu hiệu sớm của hệ quả này là sự chậm trễ trong các khoản thanh toán cho nhà thầu phụ, tỷ lệ hàng tồn kho tăng đột biến nhưng không có đơn hàng xác nhận, và việc các cuộc họp đánh giá hiệu quả chuyển từ thảo luận về lợi ích kinh tế sang biện hộ cho các khoản chi phí phát sinh. Sau khoảng ba đến sáu tháng kể từ khi dấu hiệu xuất hiện, áp lực thanh