Skip to content
BÀI HỌC TÂY DU KÝ – TRƯ NGỘ NĂNG:
KHÔNG CÓ NGƯỜI PHÀM TỤC, HÀNH TRÌNH SẼ THIẾU CÂN BẰNG.
Mấy ông bà ngồi đây, chắc hẳn ai cũng đã từng nghe qua câu chuyện Tây Du Ký trăm lần như một rồi nhỉ? Nào là Tôn Ngộ Không thần thông quảng đại, nào là Đường Tam Tạng lòng từ bi vô hạn, rồi Sa Tăng hiền lành ít nói. Còn lão Trư này ư? À, thì là cái tên phàm ăn tục uống, háo sắc, lười biếng, tham lam đấy chứ gì. Suốt ngày bị la, bị đánh, bị mắng mỏ. Nhưng mà này, hôm nay lão Trư muốn bàn một chuyện, một chuyện mà có lẽ mấy ông bà ít khi nghĩ đến, và cũng là cái bài học xương máu mà lão Trư đây rút ra sau cái chuyến đi hãi hùng ấy: Về bản năng và lòng tham, và tại sao, nếu không có những kẻ “phàm tục” như lão Trư đây, cái hành trình thỉnh kinh nó sẽ thiếu đi cái gọi là “cân bằng” một cách thảm hại.
Thật ra, cái bản năng và lòng tham mà người ta cứ gán cho lão Trư, nó không phải là cái gì quá ghê gớm đâu. Nó là cơm ăn, áo mặc, là được nghỉ ngơi khi mệt, là cái nhìn thèm thuồng về một cuộc sống an yên bên vợ đẹp, con xinh ở Cao Lão Trang. Đó là những thứ mà bất cứ ai cũng từng nghĩ đến, từng mơ ước. Và chính những cái “phàm tục” ấy, tưởng chừng là rào cản, nhưng lại là chất keo, là cái neo giữ cái đoàn người trên mặt đất, không để họ bay quá cao, quá xa khỏi thực tế cuộc sống, khỏi cái chân lý rằng tu hành hay cuộc đời thì cũng cần có sự cân bằng.
Mấy ông bà cứ thử nghĩ xem, nếu cái đoàn thỉnh kinh của chúng tôi chỉ toàn những kẻ “thanh cao” như Đường Tăng, hay “siêu phàm” như Ngộ Không thì sao? Trời ơi đất hỡi, cái hành trình ấy nó sẽ buồn tẻ đến mức nào, nó sẽ khô khan đến mức nào, và quan trọng hơn, nó sẽ… thiếu chân thực đến mức nào chứ!
Cái gọi là “phàm tục” mà thiên hạ hay gán cho lão Trư, thật ra là những bản năng sống còn, là những khao khát rất đỗi con người. Ăn, ngủ, nghỉ, được yêu thương, được an toàn – những thứ ấy, bất kể là tiên là Phật hay là người phàm, cũng đều có cả. Lòng tham ư? Nó là cái động lực để người ta vươn lên, để kiếm tìm, để sáng tạo. Dĩ nhiên, lòng tham thái quá thì hại thân, nhưng nếu không có một chút tham vọng, một chút khao khát, thì liệu có ai muốn vượt qua muôn trùng khổ ải để đạt được mục tiêu không? Lão Trư đây, cái tham lớn nhất là được về Cao Lão Trang, được làm rể, được hưởng phúc lộc. Mấy ông bà nói xem, cái ước muốn đó có gì là sai trái, có gì là không thực tế? Đó chính là cái gọi là “cuộc sống”, là những gì neo giữ con người lại với trần thế.
Trong cái đoàn thỉnh kinh của chúng tôi, Đường Tăng là người mang nặng sứ mệnh cao cả, là hiện thân của lòng từ bi, của đức tin bất diệt. Ngài ấy chỉ nhìn thấy Chân Kinh, chỉ nghĩ đến Phật Pháp. Ngộ Không thì thần thông quảng đại, mắt lửa tai vàng, một lòng diệt trừ yêu quái, bảo vệ sư phụ. Chú Sa Tăng thì trầm lặng, ít nói, một lòng trung thành, gánh vác mọi việc nặng nhọc mà không than vãn. Mấy ông bà thấy không? Ba cái con người đó, ba cái tính cách đó, ai nấy đều cao thượng, đều đáng kính trọng. Nhưng mà này, chính cái sự “cao thượng” và “đáng kính trọng” đó đôi khi lại khiến họ xa rời thực tế một cách đáng sợ.
Hãy tưởng tượng một ngày nào đó, đoàn chúng tôi đi qua một con suối cạn khô, hay một ngọn núi trơ trọi không bóng cây. Sư phụ có thể niệm kinh để giữ vững tâm hồn, Ngộ Không có thể bay lên trời để tìm đường, Sa Tăng có thể câm nín chịu đựng. Nhưng ai sẽ là người than vãn về cái đói, cái khát? Ai sẽ là người nói lên cái sự mệt mỏi rã rời của đôi chân? Ai sẽ là người nhắc nhở rằng chúng ta cần phải tìm kiếm lương thực, tìm một nơi trú chân ấm áp trước khi trời tối? Đó chính là lão Trư đây, cái kẻ mà mấy ông bà gọi là “phàm tục” đấy!
Lão Trư không ngại nói ra những điều mà người khác ngại nói. Khi bụng đói cồn cào, lão Trư đòi ăn. Khi chân mỏi nhừ, lão Trư đòi nghỉ. Khi thấy cô gái xinh đẹp, lão Trư nhìn ngó. Đó không phải là tội lỗi, mà là bản năng, là sự chân thật nhất của một sinh linh đang sống trên cõi đời này. Nếu cả đoàn cứ hùng hục đi, cứ nhịn đói nhịn khát, cứ nhắm mắt làm ngơ trước những nhu cầu cơ bản của thân xác, thì liệu cái tâm có thể “thanh tịnh” được bao lâu? Hay nó sẽ trở nên căng thẳng, cứng nhắc, và cuối cùng là… đổ vỡ?
Cái sự cân bằng mà lão Trư nói đến, nó chính là sự dung hòa giữa cái “thanh” và cái “trọc”, giữa cái “thiêng liêng” và cái “phàm tục”. Sư phụ cần Ngộ Không để bảo vệ, Ngộ Không cần Sư phụ để có mục tiêu. Nhưng cả ba người họ, ai nấy đều cần lão Trư để làm “cái neo” giữ họ lại với mặt đất. Lão Trư là cái gương phản chiếu những nỗi sợ hãi, những khao khát, những yếu đuối rất đỗi con người mà ai cũng có, dù có là Phật hay là tiên.
Thử nghĩ xem, nếu không có lão Trư, những lúc Đường Tăng bị yêu quái bắt đi, Ngộ Không bay đi tìm, Sa Tăng gánh đồ, ai sẽ là người ở lại canh chừng hành lý, canh chừng bạch mã? Ai sẽ là người thỉnh thoảng càu nhàu, lải nhải để cái không khí nó bớt căng thẳng, bớt nặng nề đi một chút? Cái sự lười biếng của lão Trư đôi khi lại là một lời nhắc nhở rằng, có những lúc chúng ta cần phải chậm lại, cần phải nghỉ ngơi, cần phải tận hưởng những phút giây bình yên hiếm hoi trên cuộc đời.
Hơn nữa, cái sự “phàm tục” của lão Trư còn có một tác dụng vô cùng quan trọng: đó là làm cho câu chuyện trở nên sống động và gần gũi hơn với đại đa số chúng sinh. Mấy ông bà nghĩ xem, bao nhiêu người trong chúng ta có thể thần thông biến hóa như Ngộ Không? Bao nhiêu người có thể từ bi hỷ xả như Đường Tăng? Hay bao nhiêu người có thể trung thành và chịu đựng như Sa Tăng? Rất ít, đúng không? Nhưng bao nhiêu người có thể than vãn khi đói, muốn ngủ khi mệt, thích cái đẹp, thèm ăn ngon như lão Trư? À, thì ra là hầu hết, đúng không?
Chính những cái yếu điểm, những cái bản năng rất đỗi con người của lão Trư đã khiến cho Tây Du Ký không chỉ là một câu chuyện tu hành xa vời, mà nó còn là một câu chuyện về cuộc sống, về những thử thách mà mỗi người phàm tục chúng ta đều phải đối mặt hàng ngày. Người ta nhìn vào lão Trư, người ta thấy chính bản thân mình trong đó: một chút lười biếng, một chút tham lam, một chút yếu lòng, nhưng vẫn cố gắng, vẫn bước đi trên con đường của mình.
Nếu không có những lúc lão Trư nổi lên lòng tham, muốn bỏ đoàn, muốn về Cao Lão Trang, thì liệu cái ý chí kiên định của Đường Tăng có được thử thách đến mức đó không? Liệu Ngộ Không có phải cất công mà khuyên răn, mà kéo lão Trư trở lại không? Chính những cái sự “phản bội” nho nhỏ, những cái ý định muốn thoái lui của lão Trư đã làm nổi bật lên đức tính kiên trì, nhẫn nại của những người còn lại. Nó giống như cái bóng tối làm nổi bật ánh sáng vậy.
Và này, cái gọi là bản năng và lòng tham, chúng nó không phải lúc nào cũng xấu xa đâu. Bản năng ăn uống giúp ta duy trì sự sống. Bản năng sinh tồn giúp ta tránh khỏi nguy hiểm. Lòng tham lam một chút danh lợi, một chút hạnh phúc, một chút giàu sang lại là động lực để con người ta phấn đấu, làm việc. Vấn đề là ở chỗ “chừng mực”. Lão Trư đây, cái khổ của lão Trư là không biết chừng mực. Nhưng ít ra, lão Trư đã đưa những cái “chừng mực” đó vào trong hành trình, để những kẻ khác, những người “thanh cao” hơn, nhìn vào mà suy ngẫm.
Mấy ông bà cứ tưởng tượng mà xem, cái đoàn Tây Du ấy, nếu nó toàn là những vị Bồ Tát hóa thân, thì cái sự “tu hành” nó có ý nghĩa gì nữa? Cái đẹp của Tây Du Ký là ở chỗ, những kẻ phàm phu tục tử như lão Trư, những kẻ mang nặng nghiệp chướng, vẫn có cơ hội được sám hối, được làm lại, được góp sức vào một công việc vĩ đại. Dù lão Trư có càu nhàu bao nhiêu, có than vãn bao nhiêu, thì cuối cùng, lão Trư vẫn đi đến Tây Thiên đấy thôi!
Cái vai trò của “kẻ phàm tục” như lão Trư không chỉ là để làm nền, không chỉ là để tạo ra những tình huống hài hước hay thử thách. Mà nó còn là để nhắc nhở tất cả rằng, cuộc sống này, hành trình tu tập này, nó không phải là một đường thẳng tắp chỉ toàn hoa thơm cỏ lạ. Nó đầy rẫy chông gai, đầy rẫy những cám dỗ, đầy rẫy những lúc mệt mỏi muốn buông xuôi. Và chính những lúc đó, cái “phàm tục” của lão Trư lại trở thành một phần không thể thiếu.
Lão Trư là cái sợi dây nối cái đoàn thỉnh kinh với cái thế giới thực, nơi mà con người ta vẫn phải lo miếng ăn, giấc ngủ, nơi mà người ta vẫn còn những tham vọng trần tục. Nếu không có sợi dây đó, cái đoàn ấy sẽ bay bổng quá xa, quá cao, trở thành một câu chuyện quá lý tưởng, quá xa vời mà không ai có thể liên hệ được.
Khi Ngộ Không đánh yêu quái, mấy ông bà cứ nghĩ là dễ dàng lắm sao? Không đâu. Nhiều lúc, Ngộ Không cũng mệt mỏi, cũng bị thương, cũng có lúc chùn bước. Chính những lúc đó, cái sự lải nhải của lão Trư, cái sự “làm màu” của lão Trư, cái sự “ham hố” của lão Trư lại tạo ra một khoảng lặng, một sự phân tâm cần thiết để Ngộ Không lấy lại tinh thần, hay để Sư phụ có thể cầu nguyện.
Và này, cái sự “phàm tục” của lão Trư còn là một bài học về sự chấp nhận. Chấp nhận rằng con người ta ai cũng có khuyết điểm. Chấp nhận rằng không phải ai cũng có thể hoàn hảo. Chấp nhận rằng trên một con đường chung, sẽ có những người đi nhanh, có những người đi chậm, có những người lạc lối một chút. Nhưng miễn là họ vẫn hướng về một mục tiêu chung, thì họ vẫn là một phần không thể thiếu của hành trình đó.
Mấy ông bà cứ nghĩ mà xem, một đội bóng mà toàn những tiền đạo giỏi nhất thế giới, liệu có thắng được không? Hay cần phải có hậu vệ, có thủ môn, có cả những người ở tuyến giữa? Mỗi người một vai trò, mỗi người một nhiệm vụ, và chính những cái “khiếm khuyết” của người này lại được bù đắp bởi cái “ưu điểm” của người kia. Lão Trư đây, cái “khiếm khuyết” lớn nhất của lão Trư chính là cái sự “phàm tục”, nhưng chính cái “phàm tục” ấy lại là cái “ưu điểm” trong việc duy trì sự cân bằng cho cả đoàn.
Nếu không có cái tham ăn của lão Trư, thì mấy ông bà nghĩ ai sẽ là người phát hiện ra những món ngon ở trần gian, ai sẽ là người gợi ý cho cả đoàn thưởng thức những đặc sản địa phương? Hay cứ suốt ngày niệm kinh, ăn chay thanh đạm thôi sao? Cuộc đời này, nó đâu phải chỉ có tu hành khổ hạnh. Nó còn có những niềm vui nho nhỏ, những cái đẹp rất đỗi bình dị mà người ta thường bỏ qua. Lão Trư đây, chính là kẻ mang những niềm vui ấy, những cái “đời” ấy vào trong cái hành trình mang nặng tính “đạo” đó.
Cái lòng tham, cái bản năng của lão Trư, tưởng chừng là vật cản, nhưng lại là một phép thử cho đức tin của Đường Tăng, cho sự kiên nhẫn của Ngộ Không, cho sự trung thành của Sa Tăng. Nếu cả đoàn đều là những người “hoàn hảo”, thì liệu họ có cần phải học cách nhẫn nhịn, học cách tha thứ, học cách bao dung không? Lão Trư chính là cái “thử thách sống” mà họ phải vượt qua hàng ngày, không phải là yêu quái ghê gớm, mà là những cám dỗ nhỏ nhặt, những sự yếu lòng rất đỗi đời thường.
Tây Du Ký không chỉ là câu chuyện về việc lấy kinh, mà còn là câu chuyện về quá trình “tu tâm dưỡng tính” của bốn thầy trò. Mà muốn tu tâm dưỡng tính, thì phải đối mặt với chính những cái xấu xa, những cái yếu đuối trong bản thân mình. Lão Trư chính là hiện thân của những cái xấu xa, yếu đuối ấy. Lão Trư không cố gắng che giấu nó, lão Trư phơi bày nó ra một cách chân thực nhất. Và chính vì thế, lão Trư lại là một bài học đắt giá về việc chấp nhận bản thân, về việc tha thứ và về sự tiến bộ, dù chậm chạp.
Cái hành trình Tây Du nó dài đằng đẵng, không phải chỉ là mấy chục hồi truyện mà mấy ông bà đọc đâu. Nó là hàng ngàn ngày đêm, hàng ngàn dặm đường. Nếu không có lão Trư, không có những câu chuyện dở khóc dở cười mà lão Trư tạo ra, không có những lúc lão Trư “làm trò” để giải khuây, thì cả đoàn sẽ rơi vào trạng thái trầm uất, nặng nề mất thôi. Hài hước là một phần không thể thiếu của cuộc sống, và lão Trư chính là người mang tiếng cười đến cho cái đoàn “từ bi, nghiêm túc” đó.
Và cuối cùng, lão Trư muốn nói rằng, cái gọi là “cân bằng” trong cuộc sống, hay trong bất cứ hành trình nào, nó không phải là sự hoàn hảo. Nó là sự hòa hợp giữa những yếu tố đối lập. Giữa ánh sáng và bóng tối, giữa thiện và ác, giữa cái thiêng liêng và cái phàm tục. Nếu không có cái “phàm tục” của lão Trư, cái hành trình Tây Du Ký nó sẽ mất đi một nửa linh hồn, một nửa cái sự đời, và nó sẽ không còn là câu chuyện vĩ đại, gần gũi với mọi người như bây giờ nữa.
Vậy nên, lần tới mà mấy ông bà có đọc Tây Du Ký, hay có xem phim Tây Du Ký, đừng vội vàng mà chê bai lão Trư nữa nhé. Hãy thử nhìn lão Trư bằng một con mắt khác, một con mắt của sự thấu hiểu và bao dung. Bởi vì, nếu không có cái sự “phàm tục” của lão Trư, cái hành trình ấy sẽ thiếu đi cái sự cân bằng một cách nghiêm trọng, và cái bài học về cuộc đời, về con người nó sẽ không còn trọn vẹn nữa đâu.
#GócChillViệtNam #reboostlab #BàiHọcTâyDuKý #reboostlabcom #TrưBátGiới #PhàmTụcVàChânLý #CânBằngCuộcSống
