Skip to content
Tây Du Ký

Bài Học Quản Trị Tự Tâm Từ Tây Du Ký Và Hành Trình Thỉnh Kinh

13 min read

Bài học Tây Du Ký

Nói về quản trị, lãnh đạo và triết lý Phật – Đạo trong hành trình Tây Trúc, tất cả cuối cùng đều quy tụ lại một chân lý cốt lõi: thành công không phải ở việc lấy được kinh, mà ở hành trình tu tâm – sửa tính của từng người.

Này cái đám người ở cái thế giới phẳng phiu, bận rộn và lúc nào cũng vội vã kia, hãy ngồi xuống đây, vểnh tai lên mà nghe Tề Thiên Đại Thánh ta đây truyền đạt lại chút chân kinh. Mấy cái danh xưng hào nhoáng như Đấu Chiến Thắng Phật, hay mấy cái lý thuyết suông về quản trị doanh nghiệp, lãnh đạo nhân sự mà mấy người ngày đêm tụng niệm trên tivi, trong các hội thảo sang trọng thực ra chỉ là mấy cái vỏ chuối dẫm vào là ngã dập mặt nếu không hiểu được cái bản chất sâu xa nhất của cõi người và cõi đời. Hơn năm trăm năm bị đè dưới Ngũ Hành Sơn đã dạy cho ta biết rằng, không có cái xiềng xích nào đau đớn bằng cái xiềng xích do chính tâm trí mình tạo ra, và cũng chẳng có quyền lực nào vĩ đại bằng quyền lực chiến thắng được chính con khỉ điên cuồng đang nhảy múa trong lồng ngực mỗi chúng ta.

Hôm nay, ta không kể chuyện ta đánh đổ bao nhiêu con yêu tinh, chẳng khoe cái gậy như ý nặng vạn cân hay phép cân đẩu vân mười vạn tám ngàn dặm. Mấy thứ đó chỉ là đồ chơi trẻ con khi người ta đã đạt đến cảnh giới cao hơn của nhận thức. Ta muốn bàn với các người về cái gọi là quản trị, lãnh đạo, về sự giao thoa giữa Phật và Đạo, và trên hết là cái sự thật cay đắng nhưng vinh quang: cái đống giấy kinh vô tự mà mấy thầy trò ta mang về Lôi Âm Tự hóa ra chỉ là cái cớ, cái đích thực sự nằm ở chỗ sau mười bốn năm mươi dặm trường dâu bể ấy, mỗi đứa chúng ta đã lột xác thành ai.

Lục lại cái ký ức từ thuở còn làm Đại Thánh Tề Thiên quậy tung Hoa Quả Sơn cho đến khi thành Phật, ta thấy buồn cười cho cái sự đời. Các người cứ trầm trồ khen ngợi Đường Tăng là một nhà lãnh đạo kiệt xuất vì đã dẫn dắt một đội ngũ toàn những thành phần bất hảo vượt qua tám mươi mốt kiếp nạn. Này, tỉnh lại đi! Lão Tôn đây nói cho mà biết, cái ông sư phụ bánh bèo, hay khóc nhè, lúc nào cũng mở mồm ra là nhân nghĩa nhưng lại cực kỳ cố chấp và mù quáng ấy, nếu đặt vào một công ty hiện đại của mấy người thì chỉ có nước phá sản từ tháng đầu tiên.

Nhưng tại sao đội ngũ ấy vẫn đi đến đích? Tại sao cái nhóm người gồm một con khỉ ngông cuồng, một con heo lười biếng tham ăn tục uống, một lão sa tăng cục mịch cù bất cù bơ và một con ngựa vốn là thái tử long cung lại có thể hoàn thành sứ mệnh lịch sử? Đó không phải vì tài năng lãnh đạo kiểu phương Tây nào cả. Đó là nghệ thuật quản trị tâm thức dưới lăng kính kết hợp giữa Phật pháp từ bi và Đạo gia vô vi.

Hãy nhìn vào cách một tổ chức vận hành. Đường Tăng tượng trưng cho cái Tâm – cái chủ thể đạo đức, cái mục đích tối thượng nhưng lại cực kỳ yếu đuối nếu tách rời khỏi thực tế. Ta, Tôn Ngộ Không, tượng trưng cho Trí tuệ và Hành động, cái đầu óc sắc sảo, năng lượng vô biên nhưng lại hung hăng, ngạo mạn và thiếu sự kiên nhẫn. Bát Giới chính là Dục vọng, là tham sân si, lúc nào cũng chực chờ kéo tụt đoàn tàu xuống bùn lầy. Sa Tăng là Kỷ luật, là sự nhẫn nại thầm lặng, làm nền cho người khác tỏa sáng. Còn con ngựa Bạch Long chính là Ý chí bền bỉ tiến về phía trước.

See also  Bài Học Tây Du Ký: Trư Ngộ Năng Và Triết Lý Tha Thứ Khi Sống Chung Cho Người Việt

Một nhà lãnh đạo giỏi, theo cái nhìn của lão Tôn, không phải là kẻ biết làm tất cả mọi thứ, cũng không phải là kẻ sai khiến người khác bằng roi vọt. Đường Tăng có biết đánh yêu tinh đâu? Ngài ấy hoàn toàn vô dụng trước Bạch Cốt Tinh hay Hoàng袍 Quái. Nhưng ngài ấy có cái vòng Kim Cô. Này, đừng có hiểu lầm cái vòng Kim Cô ấy là công cụ bạo lực nhé! Cái vòng đó chính là tượng trưng cho Kỷ luật, cho Pháp luật, cho Giới luật của nhà Phật và sự tự soi rọi của Đạo gia. Không có cái vòng Kim Cô ấy, lão Tôn này đã bóp chết cái ông sư phụ lẩm cẩm ấy từ kiếp nạn đầu tiên rồi.

Quản trị một tổ chức, dù là thỉnh kinh hay là làm kinh tế, cái gốc rễ không nằm ở KPI hay quy trình ISO rườm rà. Nó nằm ở việc chế ngự cái bản ngã. Lão Tôn ta ngày xưa oai phong lẫm liệt, đại náo thiên cung, xem Ngọc Hoàng ra gì đâu, dưới mắt ta chư thần chỉ là lũ bù nhìn. Tại sao? Vì ta có năng lực, ta có tài năng xuất chúng. Nhưng tài năng mà không có đạo đức, không có sự kìm hãm của kỷ luật và tình yêu thương thì chỉ là tai họa. Phật Tổ Như Lai đè ta xuống núi không phải để trừng phạt, mà là để ta học cách tĩnh lặng. Năm trăm năm dưới lòng đất lạnh lẽo, nhìn gió thổi mưa sa, nhìn những con kiến bò qua kẽ đá, cái đầu nóng bừng bừng ngạo mạn của ta mới dần nguội lại. Lúc đó ta mới hiểu thế nào là sự nhỏ bé của cá nhân trước vô cùng của vũ trụ. Đó chính là triết lý Đạo gia về sự hòa hợp với tự nhiên, và triết lý Phật gia về tính Không.

Khi ta chịu theo Đường Tăng đi thỉnh kinh, bản chất không phải ta quy y cửa Phật vì sợ hãi, mà vì ta đã tìm thấy mục đích lớn lao hơn cho cuộc đời mình. Ta không còn chiến đấu để chứng tỏ cái tôi to đùng nữa, mà ta chiến đấu để bảo vệ cái Thiện, để bảo vệ những kẻ yếu đuối không có khả năng tự vệ. Đó là bước chuyển biến vĩ đại nhất trong cái đầu khỉ của ta: từ vị kỷ sang vị tha.

Thế nhưng, hành trình ấy gian nan lắm chứ bộ. Tám mươi mươi mươi kiếp nạn không phải là thử thách để xem ta đánh đấm giỏi đến đâu, mà là những bài kiểm tra tâm tính. Mỗi một con yêu tinh xuất hiện trên đường đi đều đại diện cho một thứ độc tố bên trong con người. Con thì tượng trưng cho lòng tham, con thì tượng trưng cho sự đố kỵ, con thì tượng trưng cho sắc dục, con thì tượng trưng cho sự hoài nghi. Có những lúc ta đánh chết yêu tinh, sư phụ không hiểu chuyện, cứ niệm chú Kim Cô đau thấu tận óc, đuổi ta về Hoa Quả Sơn. Ôi cái cảm giác lúc đó, cái nỗi uất hận, sự tổn thương khi lòng tốt bị hiểu lầm, khi sự trung thành bị phũ phàng đạp đổ, nó đau đớn hơn cả vạn lần gậy gộc đập vào thân xác.

Đã có lúc ta khóc. Một con Tề Thiên Đại Thánh đầu đội trời chân đạp đất mà phải rơi lệ vì tủi thân. Ta đã quay về Hoa Quả Sơn, định mặc kệ cái sự đời khốn nạn ấy. Nhưng rồi sao? Nhìn lại bầy khỉ con nheo nhóc, nhìn lại quá khứ huy hoàng nhưng trống rỗng, ta nhận ra rằng việc trốn chạy không giải quyết được gì. Sự phản kháng bằng bạo lực không làm cho ta mạnh hơn. Ta quay trở lại, không phải vì sợ cái vòng Kim Cô trên đầu, mà vì ta biết rằng sứ mệnh của đời ta gắn liền với hành trình đó. Ta phải đi đến cùng, không phải để lấy cái bộ kinh giấy mực nào hết, mà để hoàn thiện nốt phần người còn thiếu sót trong cái bản chất khỉ ho cò gáy của mình.

See also  Bài học Tây du ký: Không có kiên nhẫn, chẳng thể vượt nổi 81 kiếp nạn.

Còn cái tay Bát Giới kia thì sao? Trời đất ơi, nhắc đến cái lão Trư này là ta lại ngứa ngáy chân tay. Suốt ngày kêu ca mệt mỏi, hễ gặp khó khăn là đòi chia hành lý giải tán đoàn, thấy gái đẹp là quên cả lối về. Lão ta tượng trưng cho cái phần con thấp hèn nhất trong mỗi con người. Nhưng Phật pháp từ bi lắm, Đạo pháp cao thâm lắm, chẳng bỏ rơi một ai. Đường Tăng chưa bao giờ đuổi Bát Giới đi thực sự (dù dọa suốt). Ngài dùng lòng kiên nhẫn, dùng sự khoan dung để cảm hóa. Và cuối cùng, qua bao nhiêu kiếp nạn bị hành hạ, bị vắt kiệt sức lực, cái bụng phệ của Bát Giới cũng nhỏ lại bớt, cái tính tham ăn lười biếng cũng được thu liễm. Đến cuối con đường, Bát Giới cũng được phong làm Tịnh Đàn Sứ Giả. Tại sao lại là Tịnh Đàn? Vì chú ta suốt đời tham ăn, cho nên giao cho công việc liên quan đến cúng dường lễ vật là hợp lý nhất, vừa phát huy được sở trường vừa đặt nó vào đúng vị trí để phục vụ cho cái thiện. Đó chẳng phải là nghệ thuật dùng người đỉnh cao trong quản trị nhân sự hay sao? Đừng bắt một con cá phải trèo cây, cũng đừng ép một kẻ tham ăn phải thanh cao như Phật tổ. Hãy nhìn nhận bản chất của họ, chấp nhận khuyết điểm của họ, và định hướng năng lượng của họ vào mục đích chung.

Còn Sa Tăng? Lão ta là hiện thân của sự kiên định tĩnh lặng. Không nói nhiều, chỉ làm. Gánh hành lý nặng nhọc suốt mấy vạn dặm không một lời oán thán. Trong một tổ chức, những kẻ như Sa Tăng chính là xương sống. Họ không hào nhoáng như ta, không gây cười như Bát Giới, cũng không có hào quang lãnh đạo như Đường Tăng. Nhưng thiếu họ, cái gánh nặng hành lý – tức là những giá trị cốt lõi, những tài sản của tổ chức – sẽ rơi rụng dọc đường.

Rồi cuối cùng, cái ngày mong chờ cũng đến. Bốn thầy trò ta lầm lũi bước chân đến cổng Lôi Âm Tự, diện kiến Phật Tổ. Tâm trạng lúc đó háo hức lắm chứ bộ. Nghĩ đến cảnh mang được bộ kinh vô giá về Đông thổ đại đường, cứu rỗi hàng triệu chúng sinh, thiên hạ sẽ tung hô ca tụng, ta thấy phổng cả mũi. Nhưng đời không như là mơ, mấy ông sư ở đó chơi một vố đau điếng hồn. Cho bọn ta mấy bộ kinh không có chữ!

Lúc đó, ta đã nổi giận. Cái bản tính ngông cuồng ngày xưa suýt nữa thì tái phát. Ta thấy mình bị lừa. Đi bộ rách cả giày, đánh nhau với bao nhiêu yêu vương quỷ quái suýt mất mạng, cuối cùng mang về mấy quyển sách trắng tinh không một chữ nghĩa. Có uất ức không chứ lại!

Nhưng rồi, khi bình tâm lại, nghe lời giải thích của Phật Tổ, ta mới bừng tỉnh đại ngộ. Cái khoảnh khắc cái bóng tối dày đặc trong tâm thức bị xé toạc bởi một tia chớp nhận thức, đó mới là lúc ta thực sự đắc đạo. Kinh vô chữ mới là chân kinh! Những chữ nghĩa ghi trên giấy mực kia chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng, bản thân ngón tay không phải là mặt trăng. Nếu con người ta cứ bám chấp vào câu chữ, vào hình thức, vào những thứ giáo điều khô khan bên ngoài thì chẳng bao giờ chạm đến được bản chất của chân lý.

Cái hành trình mười bốn năm, qua bao nhiêu núi cao vực sâu, đối mặt với bao nhiêu cạm bẫy và yêu ma, chính là bộ kinh sống động nhất, vĩ đại nhất mà mỗi người trong số chúng ta đã tự viết nên bằng máu, nước mắt và mồ hôi.

See also  Bài học Tây Du Ký: Triết lý gánh vác thầm lặng của Bạch Long Mã qua lời kể của Trư Ngộ Năng

Đường Tăng từ một vị hòa thượng yếu đuối, nhút nhát, qua những lần suýt chết đã trở thành một bậc giác ngộ thực sự, nhìn thấu sự vô thường của vạn vật. Bát Giới đã bớt đi phần con, tăng lên phần người. Sa Tăng đã tìm thấy sự bình an trong tâm hồn. Và ta, Tôn Ngộ Không, cái con khỉ từng nghĩ mình thông minh nhất thiên hạ, đã hiểu được thế nào là sự khiêm nhường, thế nào là tình yêu thương vô điều kiện, và thế nào là sự tự do thực sự khi tâm trí không còn bị trói buộc bởi bất kỳ danh xưng hay quyền lực nào.

Cho nên, hỡi mấy cái kẻ đang đọc những dòng này, đừng có suốt ngày đi tìm bí quyết thành công ở đâu xa xôi. Đừng có đọc mấy cuốn sách dạy làm giàu hay quản trị học vớ vẩn rồi tưởng mình có thể vươn lên đỉnh cao bằng những thủ thuật rẻ tiền. Không có cái gọi là đường tắt đâu. Thành công không phải là lúc các người cầm trên tay tấm bằng danh giá, ký được hợp đồng triệu đô, hay ngồi vào chiếc ghế giám đốc quyền lực. Đó chỉ là cái “kinh vô tự” bề ngoài mà thiên hạ nhìn vào để trầm trồ thôi.

Cái đích thực sự, cái giá trị vĩnh hằng nằm ở chỗ: qua bao nhiêu giông bão của cuộc đời, qua bao nhiêu lần vấp ngã, bị tổn thương, bị hiểu lầm và bị đày đọa, các người đã tự sửa đổi được bao nhiêu phần tính nướng xấu xa của mình? Các người có bớt đi sự đố kỵ chưa? Có bớt đi lòng tham đáy vực chưa? Có biết cúi đầu trước những chân lý lớn lao của tự nhiên và nhân loại chưa?

Quản trị một công ty lớn đến mấy mà không quản trị được cái tâm của chính mình thì sớm muộn gì cũng sụp đổ. Lãnh đạo hàng vạn nhân viên mà không thắng được cái tôi ích kỷ của bản thân thì cũng chỉ là một bạo chúa cô độc trên đỉnh cao lạnh giá. Triết lý Phật – Đạo không nằm ở những ngôi chùa khói hương nghi ngút hay những đạo quán thâm nghiêm trên núi cao. Nó nằm ngay trong từng hơi thở, trong cách các người đối xử với đồng nghiệp khi gặp khó khăn, trong cách các người kiềm chế cơn giận khi bị người khác phản bội, và trong sự dũng cảm đối diện với những góc khuất tăm tối nhất bên trong tâm hồn mình.

Hành trình Tây Trúc không kết thúc ở Lôi Âm Tự. Ngày mà ta được phong làm Đấu Chiến Thắng Phật, ta hiểu rằng đó không phải là phần thưởng cho việc ta đánh bại bao nhiêu yêu tinh, mà là sự công nhận cho việc ta đã hoàn thành trận chiến khốc liệt nhất: chiến thắng chính con người cũ của mình.

Cho nên, đừng có ngước mắt lên trời mà mong chờ ơn huệ từ thần Phật. Cũng đừng cúi đầu trước áp lực của thế gian. Hãy cầm cái gậy như ý của trí tuệ lên, tự vẽ ra vòng tròn bảo vệ lấy tâm hồn mình trước những cám dỗ tầm thường. Hãy dắt tay nhau qua những kiếp nạn của cơm áo gạo tiền, của danh lợi cay đắng ngoài kia. Và quan trọng nhất, hãy nhớ cho kỹ lời của lão Tôn đây: đích đến cuối cùng của cuộc đời không phải là những thứ chúng ta vơ vét được mang theo khi chết đi, mà là sau tất cả những dâu bể ấy, chúng ta đã trở thành một con người tử tế hơn, sâu sắc hơn và bình an hơn như thế nào.

Thôi, nói nhiều mỏi mồm, cái đám các người lo mà tự suy ngẫm đi. Lão Tôn còn phải đi luyện công đây, cõi đời này vẫn còn khối kẻ u mê cần phải ăn một gậy cảnh tỉnh đấy! Biến đi!

#TayDuKy #TonNgoKhong #TuTamSuaTinh #QuanTriNhanSu #TrietLyPhatDao #HanhTrinhThinhKinh #BaiHocCuocSong